Οι καθηγητές πρέπει να μάθουν να σχεδιάζουν Ιστοσελίδες που θα αποτελούν εκπαιδευτικά μέσα. Οι δυνατότητες της Ιστοσελίδας για εκπαίδευση είναι πάρα πολλές. Μία Ιστοσελίδα μπορεί να περιέχει μόνο εικόνες και κείμενο όπως ένα βιβλίο. Τότε περιέχει στατικές πληροφορίες. Μπορεί όμως να περιέχει προγράμματα για ομαδικές επικοινωνίες με κείμενα, σήμα εικόνας video και audio σε πραγματικό χρόνο με τεχνολογία streaming. Τότε μπορεί να παρέχει εικονικές-δυνητικές τάξεις σε πραγματικό χρόνο, όπου ο καθηγητής επικοινωνεί με μαθητές από πολλές περιοχές. Ακόμη η Ιστοσελίδα μπορεί να παρέχει πρόσβαση σε βάσεις δεδομένων που περιέχουν αρχεία ήχου, εικόνων και κειμένων, αρχεία video, προγράμματα εκπαιδευτικού λογισμικού, κ.λ.π. Μία σωστά σχεδιασμένη Ιστοσελίδα πρέπει να εκμεταλλεύεται όλες αυτές τις δυνατότητες, ή τις περισσότερες. Η σωστή σχεδίαση εξαρτάται από την εμπειρία του καθηγητή και από τις επιλογές του. Η καλλιτεχνική επιμέλεια των Ιστοσελίδων περιλαμβάνει χρήση φόντου (background), γραφικά και κινούμενες εικόνες δύο ή τριών διαστάσεων, κατάλληλα χρώματα και είδη γραμματοσειρών, αρχεία σχεδιαστικών προγραμμάτων (Photoshop, Corel, κ.λ.π.) που περιέχουν λογότυπα, ή άλλα εικαστικά στοιχεία. Τα κείμενα που παρουσιάζονται με στατική μορφή μπορούν να συνοδεύονται από φωτογραφίες που μετατρέπονται σε ψηφιακή μορφή με συσκευή Scanner ή από ψηφιακή φωτογραφική μηχανή. Χρειάζεται ακόμη προγραμματισμός των αλληλεπιδραστικών λειτουργιών με προγράμματα java και CGI scripts.

Διάφορα θέματα στα οποία οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται κατάρτιση σχετικά με τις τεχνολογίες του Παγκόσμιου Ιστού είναι τα ακόλουθα: Εργαλεία δημιουργίας Ιστοσελίδων, τεχνολογία των βάσεων δεδομένων, εργαλεία δημιουργίας καταλόγων και ταξινόμησης των πληροφοριών, λογισμικό του server, λογισμικό επικοινωνιών, απαιτήσεις σε μηχανικό εξοπλισμό και ταξινόμησης των πληροφοριών. Υπάρχουν πολλά προγράμματα για δημιουργία βάσεων δεδομένων όπως Oracle, Sybase, DB2, Access της Microsoft κ.λ.π.

Οι σχεδιαστές Ιστοσελίδων πρέπει να γνωρίζουν τις εξελίξεις των τεχνολογιών και να συμβαδίζουν με αυτές για να μεγιστοποιήσουν τις δυνατότητες και τη διαχείριση των Ιστοσελίδων που σχεδιάζονται για μάθηση από απόσταση. Πρέπει να λάβουν υπόψη τις διαθέσιμες τεχνολογίες για να διακρίνουν τις ανάγκες σε λογισμικό και μηχανικά μέρη και τις ανάγκες των μαθητών από απόσταση.

Για τους εκπαιδευτικούς ο Παγκόσμιος Ιστός εξασφαλίζει νέες ευκαιρίες για διδασκαλία και μάθηση από απόσταση. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να δημιουργήσει την Ιστοσελίδα της τάξης στον Παγκόσμιο Ιστό, να δώσει πληροφορίες για το πρόγραμμα μαθημάτων της τάξης, τις ασκήσεις, πληροφορίες για τους μαθητές, συνδέσεις links σε βάσεις δεδομένων. Με “φόρμες” ερωτηματολόγια σε Ιστοσελίδες μπορεί να εξετάζει τους μαθητές από απόσταση.

• 15.2 Οδηγίες για τη σχεδίαση εκπαιδευτικών Ιστοσελίδων (web pages)

Τα κυριότερα λάθη που πρέπει να αποφεύγει ο εκπαιδευτικός στο σχεδιασμό Ιστοσελίδας (web page) και οδηγίες που μπορεί να ακολουθήσει αναφέρονται παρακάτω.

Ο καθηγητής πρέπει να θέσει αρχικό στόχο να αφιερώσει λιγότερο χρόνο στην δημιουργία διασκεδαστικών γραφικών ή φόντου (background) και να αφιερώσει περισσότερο χρόνο στο περιεχόμενο και στον σκοπό δημιουργίας της εκπαιδευτικής Ιστοσελίδας. Αρχικά πρέπει να ετοιμάσει ένα άρτιο περιεχόμενο ενώ η βελτίωση της εμφάνισης μπορεί να γίνει σε ένα δεύτερο στάδιο Πρέπει να σκεφτεί τρόπους για να χρησιμοποιήσει την Ιστοσελίδα. Ο καθηγητής επιλέγει αν θα παρουσιάσει πλήρως το περιεχόμενο μαθημάτων σε μορφή κειμένου ή αν θα παρέχει και άλλες πληροφορίες με την μορφή αρχείων video ή audio. Αν θέλει να επικοινωνεί με τους μαθητές σε πραγματικό χρόνο πρέπει να χρησιμοποιήσει πρόγραμμα επικοινωνίας όπως το ClassPoint για δημιουργία, εικονικής-δυνητικής τάξης στον παγκόσμιο Ιστό, ή αν θέλει μπορεί να χρησιμοποιήσει προγράμματα όπως το Ι-Phone ή το IRC για σύγχρονη επικοινωνία μόνο με ήχο ή με γραπτά κείμενα. Υπάρχουν προγράμματα java irc που μπορούν να προστεθούν στην Ιστοσελίδα (web page). Ένα πρόγραμμα java-irc, ή java Chat μπορεί να συνδέεται σε servers του πανεπιστημίου που να είναι αφιερωμένοι μόνο για την επικοινωνία μαθητών ή μαθητών και καθηγητή. Οι servers είναι προγράμματα που εξυπηρετούν την επικοινωνία. Μπορούν να δημιουργούνται χώροι συζητήσεων (channels ή rooms) με διαφορετικά θέματα που αφορούν τα μαθήματα. Η Ιστοσελίδα μπορεί να παρέχει πρόσβαση σε αυτούς τους χώρους συζητήσεων, να ανακοινώνει καταλόγους με ονόματα τους, να αναφέρει πόσα άτομα βρίσκονται εκεί. Οι αλληλεπιδραστικές λειτουργίες στην Ιστοσελίδα σχεδιάζονται με προγραμματισμό CGI. Το CGI, (Common Gateway Interface), είναι μια προδιαγραφή που επιτρέπει μέσω του Παγκόσμιου Ιστού (World Wide Web ήWWW) να εκτελούνται προγράμματα στον υπολογιστή του χρήστη χωρίς να τα αποθηκεύσει στο σκληρό του δίσκο. Το CGI δεν είναι γλώσσα προγραμματισμού, αλλά είναι κυρίως πύλη προσαρμογής (gateway) που επιτρέπει σε προγράμματα και σε scripts (σύντομα προγράμματα) που είναι γραμμένα σε άλλες γλώσσες, να εκτελούνται άμεσα στον υπολογιστή του χρήστη μέσω του Internet.Τα προγράμματα CGI συνήθως λαμβάνουν δεδομένα εισόδου από μία φόρμα (form) σε Ιστοσελίδα (web page), επεξεργάζονται τα στοιχεία και μετατρέπουν τα αποτελέσματα σε κωδικοποίηση HTML. Παράγεται έτσι μία Ιστοσελίδα από την οποία ο χρήστης μπορεί να εκτελέσει άμεσα το πρόγραμμα που περιέχεται σε αυτήν μέσω Internet. Η γλώσσα προγραμματισμού που μπορεί να επιλεχθεί για επεξεργασία CGI είναι η γλώσσα Perl (Practical Extraction and Reporting Language) = Πρακτική γλώσσα εξόδου και αναφοράς. Πληροφορίες τη γλώσσα Perl υπάρχουν στη διεύθυνση http://www.perl.com. Η γλώσσα αυτή χρησιμοποιείται συχνά γιατί έχει σχεδιαστεί ειδικά για να λαμβάνει αρχεία κειμένου οποιασδήποτε μορφής και να τα μετατρέπει σε κωδικοποίηση HTML. Άλλες γλώσσες προγραμματισμού που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για δημιουργία CGI Scripts είναι οι C, C++, Visual Basic, AppleScript, UNIX Shell και Tcl. Οι δυνατότητες των CGI Scripts είναι ποικίλες και εξαρτώνται από τον έξυπνο προγραμματισμό τους. Υπάρχουν scripts τα οποία αυτόματα διαχειρίζονται χώρους συζητήσεων (chat rooms) ή θέτουν σε λειτουργία μηχανές αναζήτησης (search engines). Σε μία εφαρμογή με τίτλο “The Telegarden" (Tηλεκήπος) χρησιμοποιήθηκαν CGI scripts για να κινηθεί ρομποτικός βραχίονας από απόσταση. Πληροφορίες για την εφαρμογή αυτή υπάρχουν στη διεύθυνση http://telegarden.aec.at/. Για τον προγραμματισμό CGI υπάρχουν πολλές πηγές πληροφοριών στο δίκτυο. Πληροφορίες μπορεί να βρει κανείς στη διεύθυνση http://www.cgi-resources.com όπου υπάρχουν έτοιμα γραμμένα CGI scripts. Για να δει κάποιος πώς είναι γραμμένα τα προγράμματα CGI scripts μπορεί να δεί τον κώδικα (source code) HTML με τον οποίο είναι γραμμένη μια Ιστοσελίδα που περιέχει τέτοια προγράμματα. Μπορούν να χρησιμοποιούνται προγράμματα CGI script με πολλούς τρόπους στην Ιστοσελίδα μιας τηλετάξης.

Η Ιστοσελίδα πρέπει να αποτελεί ένα εκπαιδευτικό μέσο όπως τα βιβλία ή οι σημειώσεις του μαθήματος. Μπορεί ακόμη ο καθηγητής να παρέχει πρόσβαση σε εκπαιδευτικό λογισμικό μέσα από Ιστοσελίδες και να δημιουργεί βάσεις δεδομένων όπου θα αποθηκεύονται εργασίες της τάξης και διδακτικό υλικό.

Πρέπει ο καθηγητής να εξοικειωθεί με το λογισμικό (software) δημιουργίας Ιστοσελίδων. Σήμερα κυκλοφορούν πολλά προγράμματα λογισμικού που επιτρέπουν στον καθένα να σχεδιάσει μια εμφανίσιμη Ιστοσελίδα και παρέχονται δωρεάν σε περιοχές του Internet. To Microsoft FrontPage είναι ένα πρόγραμμα για σχεδίαση Ιστοσελίδων. Στο σύστημα Windows 98 υπάρχει η έκδοση Microsoft FrontPage Express.για την δημιουργία κειμένου Ιστοσελίδων. Το υπερκείμο (hypertext) (κείμενο σε κώδικα HTML) στο FrontPage Express, γράφεται όπως σε έναν επεξεργαστή κειμένου Word και με το μενού Insert εισάγονται αρχεία με εικόνες ήχους πολυμέσα, εφαρμογές Java, σύνδεσμοι links σε άλλα κείμενα, ήχος, Background. Με το μενού Tables εισάγονται πίνακες. Με το μενού format (μορφή) ρυθμίζονται τα χρώματα, οι γραμματοσειρές και το φόντο (background) της Ιστοσελίδας. Οποιοσδήποτε μπορεί να σχεδιάσει και να παρουσιάσει Ιστοσελίδες στο Internet όμως η ποιότητα της Ιστοσελίδας ενός εκπαιδευτικού ιδρύματος πρέπει να είναι ανώτερη από την ποιότητα μιας απλής Ιστοσελίδας που σχεδιάζεται για διαφήμιση μιας εταιρίας ή προβολή ενός ιδιώτη. Στη διεύθυνση http://www.macromedia.com παρέχεται το πρόγραμμα δημιουργίας Ιστοσελίδων Dream Waver. Το πρόγραμμα αυτό παρέχει πολλές δυνατότητες για τη δημιουργία Ιστοσελίδων αλλά δεν παρέχεται δωρεάν. Υπάρχει μία έκδοση δοκιμής 30 ημερών.

Οι πληροφορίες που έχει ο καθηγητής από τα μαθήματα που διδάσκει μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε Ιστοσελίδες. Όταν σχεδιάζει τις δικές του Ιστοσελίδες πρέπει να ερευνήσει και άλλες Ιστοσελίδες που παρέχουν μαθήματα από απόσταση, να δει τι στοιχεία περιέχουν, πώς είναι οργανωμένη η ύλη και να πάρει ιδέες για τις δικές του Ιστοσελίδες. Για να αποφύγει να σχεδιάσει πρόχειρες Ιστοσελίδες με άσχημη εμφάνιση, μπορεί να συμβουλευτεί διάφορους οδηγούς για τον τρόπο δημιουργίας Ιστοσελίδων που υπάρχουν στο Internet όπως το Web style Manual. Μπορεί να χρησιμοποιήσει μια σταθερή μορφή για κάθε Ιστοσελίδα με βάση τις προτάσεις των οδηγών.

Το μήκος κάθε Ιστοσελίδας δεν πρέπει να είναι πολύ μεγάλο. Πρέπει να υπάρχει ένας κεντρικός κατάλογος περιεχομένων που να οδηγεί σε πολλές μικρότερες Ιστοσελίδες. Όταν υπάρχουν πολλές πληροφορίες, ενδείκνυται να σχεδιάζονται μικρές Ιστοσελίδες που σε κάθε μία να περιέχεται ένα μόνο θέμα και να υπάρχουν κατάλογοι που οδηγούν στα θέματα αυτά.

Οι δυναμικές συνδέσεις links θα πρέπει κυρίως να αφορούν πληροφορίες που υπάρχουν εσωτερικά στην Ιστοσελίδα ενώ πρέπει να περιοριστούν τα links που οδηγούν σε Ιστοσελίδες άλλων περιοχών. Αυτά τα εξωτερικά links πρέπει να αφορούν μόνο πηγές πληροφοριών σχετικά με το ίδιο θέμα που είναι χρήσιμες για τους μαθητές.

Τα γραφικά, τα αρχεία video και audio πρέπει να είναι σχετικά μικρού μεγέθους για να μπορεί να τα διαχειριστεί εύκολα ο χρήστης. Πολλοί χρήστες έχουν κακή σύνδεση χαμηλών ταχυτήτων με το Internet. Πρέπει τα αρχεία ήχου και γραφικών να μην είναι μεγάλης μνήμης. Όταν τα γραφικά καταλαμβάνουν μνήμη γύρω στα 40 Κ είναι εύκολο να φτάσουν στο χρήστη από ένα modem χαμηλής ταχύτητας. Αν χρησιμοποιηθούν γραφικά με μεγάλη μνήμη θα χρειαστεί πολύς χρόνος για να τα φορτώσει κάποιος. Η καθυστέρηση μπορεί να τον αποθαρρύνει και να μην επισκεφτεί τις Ιστοσελίδες. Αν είναι απαραίτητο να υπάρχουν πολλά γραφικά τότε πρέπει να υπάρχει προειδοποίηση για τους μαθητές. Επίσης για παρουσίαση αρχείων video και audio πρέπει όλοι οι μαθητές να έχουν εγκαταστήσει κάρτες video και ήχου στους υπολογιστές τους και να υπάρχει το απαραίτητο σύστημα ικανοποιητικής μετάδοσης και λήψης του σήματος video.

Οι πληροφορίες στην Ιστοσελίδα πρέπει να ανανεώνονται και να συμπληρώνονται συχνά. Επίσης κατά περιόδους πρέπει να ελέγχονται τα εξωτερικά links που οδηγούν σε άλλες περιοχές ώστε να αφαιρεθούν τα links προς διευθύνσεις που έχουν καταργηθεί ή αλλάξει.

Η Ιστοσελίδα πρέπει να βοηθά τους μαθητές να βρίσκουν τις απαραίτητες πληροφορίες για τον κύκλο μαθημάτων, να μαθαίνουν την ύλη και να συμμετέχουν σε ομαδικές εργασίες που αφορούν τον κύκλο μαθημάτων. Οι σωστές Ιστοσελίδες πρέπει να ενθαρρύνουν την σκέψη την συζήτηση και την ενεργή συμμετοχή των μαθητών που παρακολουθούν το μάθημα από απόσταση.

Σε μια Ιστοσελίδα της τάξης ενδεικτικά αναφέρουμε ότι πρέπει να περιέχονται τα παρακάτω στοιχεία. Πληροφορίες για τον κύκλο μαθημάτων το θέμα των μαθημάτων, τις ώρες λειτουργίας της εικονικής δυνητικής τάξης, τις ώρες του γραφείου, πληροφορίες για τα βιβλία με την διδακτέα ύλη του μαθήματος, το αντικείμενο των μαθημάτων και τον τρόπο βαθμολογίας. Επικοινωνία των μελών της τάξης. Πρόσβαση σε ηλεκτρονικές διευθύνσεις, των μαθητών και των καθηγητών πρόσβαση σε λίστες συζητήσεων που δημιουργούνται για επικοινωνίες μαθητών, και δημιουργία ερωτηματολογίων με μορφή “φόρμας” στην Ιστοσελίδα με τις οποίες οι μαθητές θα απαντούν σε προβλήματα ή θα δίνουν τα στοιχεία τους.

Εξετάσεις με διαγωνίσματα και εργασίες πρέπει να παρέχονται στην Ιστοσελίδα που να μπορούν να συμπληρώνονται από τους μαθητές από απόσταση μέσω του δικτύου υπολογιστών. Επίσης η Ιστοσελίδα πρέπει να παρέχει οδηγίες συμπλήρωσης, λύσεις παλαιοτέρων διαγωνισμάτων συμβουλές και παρουσίαση των καλύτερων εργασιών. Η διδακτική ύλη που καλύπτεται από τα μαθήματα της τάξης πρέπει να περιέχεται στην Ιστοσελίδα πρέπει να υπάρχουν σημειώσεις του καθηγητή είτε σε ξεχωριστές Ιστοσελίδες είτε ως αρχεία που μεταφέρονται από το δίκτυο στους υπολογιστές των μαθητών.

Οι μαθητές πρέπει να έχουν πρόσβαση σε υπολογιστές με κάρτες video και ήχου και η Ιστοσελίδα μπορεί να παρέχει παρουσιάσεις με κινούμενες εικόνες γραφικά video και ήχο. Επιπλέον διδακτικό υλικό αναφοράς πρέπει να περιέχεται με σύνδεση link στην ιστοσελίδα. Επίσης πρέπει να υπάρχουν links σε άλλες Ιστοσελίδες που έχουν θέμα τα ίδια μαθήματα ή χρήσιμες πληροφορίες για αυτά, σύνδεση με την βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου και καταλόγους σχετικών βιβλίων που υπάρχουν εκεί.

Κατάλογοι με βιβλία ή ηλεκτρονικά κείμενα αναφοράς που βρίσκονται σε Ιστοσελίδες. Τα κείμενα των Ιστοσελίδων που περιλαμβάνονται στους καταλόγους πρέπει να έχουν γραφεί είτε από τον ίδιο τον καθηγητή είτε να διαδίδονται δημόσια στον Παγκόσμιο Ιστό αλλά πρέπει να προσέξει ο καθηγητής να μην συμπεριλάβει κείμενα που απαγορεύεται η αναδημοσίευσή τους.

• 15.3 Οδηγίες σχεδίασης του προγράμματος εκπαίδευσης

Ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης από απόσταση πρέπει να σχεδιαστεί με προσοχή και να δοθεί βαρύτητα στις απαιτήσεις του κύκλου μαθημάτων και περισσότερο στις ανάγκες του μαθητή. Πρέπει να υπάρξει μια προετοιμασία από το εκπαιδευτικό ίδρυμα. Να διαπιστωθούν τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του κοινού στο οποίο απευθύνεται το πρόγραμμα εκπαίδευσης, να εξακριβωθούν οι απαιτήσεις του κοινού από τη διαδικασία και να τεθούν αντικειμενικοί στόχοι στο πρόγραμμα εκπαίδευσης. Πρέπει να επιλεγεί μια ομάδα ειδικών για την ανάπτυξη και σχεδίαση του περιεχομένου. Τα περιεχόμενα πρέπει να καταγράφονται και να ανακοινώνονται στην Ιστοσελίδα. Απαιτείται να γίνει επιλογή των μεθόδων διδασκαλίας και παρουσίασης μαθημάτων που θα χρησιμοποιηθούν, να σχεδιαστούν οι εργασίες που πρέπει να κάνουν οι μαθητές, να συλλεχθούν τα κατάλληλα προγράμματα, οι εργασίες, οι πηγές του δικτύου και το υλικό που θα χρησιμοποιηθούν στην παρουσίαση του μαθήματος. Να επιλεγούν οι κατάλληλοι καθηγητές που θα παρουσιάσουν τα μαθήματα και το τεχνικό προσωπικό που θα χειριστεί τα τεχνολογικά μέσα και θα βοηθήσει τους καθηγητές στην παρουσίαση των μαθημάτων. Πρέπει ακόμη να αποφασιστεί πόσους βαθμούς κερδίζει ο μαθητής αν ολοκληρώσει επιτυχώς τον κύκλο μαθημάτων που παρουσιάζονται και τι ποσοστό αντιπροσωπεύουν αυτοί οι βαθμοί σε σχέση με το συνολικό βαθμό που προέρχεται από όλα τα μαθήματα που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα εκπαίδευσης. Ακόμη χρειάζεται να γίνεται αξιολόγηση των μεθόδων διδασκαλίας κατά τη διάρκεια που εφαρμόζονται και να διαπιστώνονται τα αποτελέσματα τους και οι επιδράσεις που έχουν στους μαθητές. Οι πληροφορίες που προκύπτουν από την έρευνα αυτή πρέπει να ανακοινώνονται στην Ιστοσελίδα και να χρησιμοποιούνται για βελτίωση των μεθόδων στα σημεία που χρειάζεται. Είναι απαραίτητο να επιλεγεί επίσης μια ομάδα ειδικών που θα αναλάβει τον συντονισμό επικοινωνίας με τις απομακρυσμένες περιοχές. Οι ειδικοί πρέπει να γράψουν σημειώσεις για τους τρόπους επικοινωνίας και σύνδεσης των απομακρυσμένων περιοχών, με οδηγίες και τεχνικές πληροφορίες και να τις ανακοινώσουν στην Ιστοσελίδα μαζί με τα περιεχόμενα του κύκλου μαθημάτων. Να βελτιώνουν και να σχεδιάζουν μεθόδους διδασκαλίας για τις απομακρυσμένες περιοχές. Πρέπει να υπάρχουν άτομα που θα απαντούν σε όλες τις αιτήσεις των μαθητών για πληροφορίες, και ακόμη να υπάρχουν προγράμματα που στέλνουν αυτόματα τις γενικές οδηγίες. Τεχνικό προσωπικό πρέπει να βρίσκεται στις απομακρυσμένες περιοχές για να διευκολύνει και να συντονίζει την επικοινωνία. Επίσης χρειάζεται να εξασφαλίζεται η πλήρης επικοινωνία και η διανομή του εκπαιδευτικού υλικού σε όλες τις απομακρυσμένες περιοχές που συμμετέχουν στο πρόγραμμα εκπαίδευσης. Να ελέγχεται και να συντηρείται συχνά ο τεχνολογικός εξοπλισμός που υπάρχει στις απομακρυσμένες περιοχές και να αναβαθμίζεται όποτε χρειάζεται.

Χρειάζεται ακόμη να επιλεγεί μια ομάδα ατόμων που θα προβάλλει το πρόγραμμα θα ανακοινώσει τις πληροφορίες δημόσια, θα δημιουργήσει οδηγούς, ενημερωτικά φυλλάδια και έντυπα που θα διαφημίζουν το πρόγραμμα ώστε να γίνει γνωστό στους ενδιαφερόμενους.

Είναι αναγκαίο να επιλεγεί ομάδα τεχνικών που θα αναλάβουν την σκηνοθεσία και την παραγωγή των μαθημάτων σε μορφή video και θα προετοιμάσουν τον καθηγητή για να παρουσιάσει με ικανοποιητικό τρόπο τα μαθήματα μπροστά στην κάμερα.

Οι κάμερες πρέπει να βρίσκονται σε κατάλληλα σημεία της αίθουσας ώστε να λαμβάνουν κοντινά πλάνα από τον καθηγητή και τους μαθητές, να καταγράφουν τις κινήσεις του καθηγητή μέσα στην τάξη και να λαμβάνουν τις εικόνες που θέλει να παρουσιάσει ο καθηγητής. Πρέπει να σχεδιαστεί η σωστή τοποθέτηση όλων των αντικειμένων που υπάρχουν μέσα στην αίθουσα ώστε διευκολυνθεί η παρουσίαση του μαθήματος. Ο καθηγητής πρέπει να προετοιμάζεται για αυτά που θα πει, τις κινήσεις που θα κάνει, να έχει χειρόγραφες σημειώσεις που θα του υπενθυμίζουν τα σημεία που χρειάζεται. Ο ρόλος του καθηγητή μπροστά στην κάμερα είναι παρόμοιος με τον ρόλο του εκφωνητή ειδήσεων, ή του τηλεπαρουσιαστή. Οι τεχνολογίες και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται στο τηλεοπτικό στούντιο μπορούν να αποτελέσουν παράδειγμα για τον καθηγητή που παρουσιάζει το μάθημα από απόσταση και να υιοθετηθούν κάποιες μέθοδοι. Π.χ. μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένας teleprompter (συσκευή που εμφανίζει τίτλους στον εκφωνητή ειδήσεων). Όταν οι μαθητές που παρακολουθούν το μάθημα από απόσταση είναι άτομα με ειδικές ανάγκες ο διδάσκων πρέπει να είναι κάποιος ειδικός που γνωρίζει πώς να φερθεί σε αυτά τα άτομα και να τα βοηθήσει να ξεπεράσουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν και να κατανοήσουν το μάθημα. Να είναι έμπειρος και να γνωρίζει διάφορους τρόπους παρουσίασης των μαθημάτων που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για αυτές τις κατηγορίες ατόμων. Επιπλέον να έχει ειδικές γνώσεις ψυχολογίας και να ξέρει πώς γίνεται η προσέγγιση αυτών των ατόμων. Η παρουσίαση του μαθήματος δεν είναι σωστό να γίνεται δείχνοντας στους μαθητές μόνο κεφάλια που μιλούν(talking heads). Κρίνεται αναγκαίο να παρουσιάζονται εικόνες από την αίθουσα διδασκαλίας, πλάνα από τους μαθητές και επιπλέον εικόνες.

Το τεχνικό προσωπικό της τηλετάξης λαμβάνει την εικόνα του καθηγητή και κάνει μίξη της εικόνας με γραφικά, σχήματα, τίτλους που παράγονται από τον υπολογιστή όπου είναι απαραίτητο. Για παράδειγμα αν η εκπαίδευση απευθύνεται σε κωφούς ή σε άτομα άλλης εθνικότητας, στην οθόνη εμφανίζονται υπότιτλοι. Επίσης στην εικόνα μπορούν να παρεμβάλλονται άλλες εικόνες που αναφέρονται στο θέμα που παρουσιάζεται ή τρισδιάστατα γραφικά μοντέλα που εξηγούν το θέμα που παρουσιάζεται. Επιβάλλεται να παρεμβάλλονται εικόνες των μαθητών που παρεμβαίνουν στη διάρκεια του μαθήματος. Χρειάζεται να υπάρχει άμεση αλληλεπιδραστική επικοινωνία της τηλετάξης με τις απομακρυσμένες περιοχές μέσω του Internet.

Ο καθηγητής πρέπει να συνεργάζεται στενά με την ομάδα σχεδίασης του περιεχομένου, με τους σκηνοθέτες και με το τεχνικό προσωπικό, ώστε να υπάρχει συντονισμός στην εφαρμογή του προγράμματος. Πριν την παρουσίαση του μαθήματος ο καθηγητής πρέπει να κάνει πρόβες και δοκιμές στον τρόπο παρουσίασης και στην λειτουργία του τεχνικού εξοπλισμού. Πρέπει ακόμη να προβλέπει τις πιθανές καταστάσεις που θα εμφανιστούν στη διάρκεια της παρουσίασης και να είναι προετοιμασμένος για τις αντιμετωπίσει. Να βλέπει από πριν στην οθόνη το υλικό που πρόκειται να παρουσιάσει και να βελτιώνει τις μεθόδους του. Στη διάρκεια της παρουσίασης του μαθήματος, η ομάδα τεχνικών πρέπει να συντονίζει την επικοινωνία, να δίνει λύσεις στα προβλήματα που προκύπτουν εκείνη τη στιγμή, να χειρίζεται τον εξοπλισμό. Μετά την παρουσίαση κάθε μαθήματος, όλες οι ομάδες υποστήριξης πρέπει να συναντιούνται και να κάνουν ανασκόπηση της διαδικασίας. Να βλέπουν την παρουσίαση του μαθήματος με την μορφή video, να αναλύουν τις αντιδράσεις του κοινού και να κάνουν τις αξιολογήσεις τους. Τα αποτελέσματα των αναλύσεων μπορούν να καταγράφονται και να ανακοινώνονται στην Ιστοσελίδα. Όλες οι παρατηρήσεις, οι επισημάνσεις και οι αιτήσεις του κοινού λαμβάνονται υπόψη κατά το σχεδιασμό της επόμενης παρουσίασης. Το εκπαιδευτικό Ίδρυμα μπορεί να κλείνει συμφωνίες με ομιλητές και καθηγητές από άλλες περιοχές, με καθηγητές γνωστών πανεπιστημίων και να τους προσκαλεί να κάνουν τις παρουσιάσεις τους. Έτσι χρειάζεται επιπλέον προσωπικό για να προσκαλεί τους καθηγητές, να επιλέγει τα ταξιδιωτικά γραφεία για την μεταφορά των καθηγητών και τα ξενοδοχεία για την διαμονή τους.

• 15.4 Ιδιότητες των υπερκειμένων (hypertexts)

Μερικά χαρακτηριστικά των υπερκειμένων (hypertexts) που πρέπει να γνωρίζει ο καθηγητής είναι τα εξής: Το κείμενο (hypertext) επιτρέπει περισσότερους τρόπους για αναζήτηση πληροφοριών από ότι ένα απλό έγγραφο. Επειδή τα όρια κάθε περιοχής του Παγκόσμιου Ιστού δεν είναι ορατά, ο χρήστης δεν μπορεί να διακρίνει πόση ποσότητα πληροφοριών περιέχεται σε ένα υπερκείμενο (hypertext). Το υπερκείμενο (hypertext) παρέχει άμεση σύνδεση με πληροφορίες που υπάρχουν σε άλλες περιοχές. Το υπερκείμενο (hypertext) επιτρέπει τις συνεχείς τροποποιήσεις και βελτιώσεις των πληροφοριών που περιέχονται σε αυτό και στις πληροφορίες αυτές έχουν πρόσβαση άτομα από πολλές γεωγραφικές περιοχές. "Πριν από την εμφάνιση του hypertext, ο καθηγητής όταν διάβαζε μια εργασία, συνήθως δεν την διάβαζε από την αρχή ως το τέλος αλλά ξεκινούσε από διάφορα σημεία, όπως τα συμπεράσματα, που ήταν στο τέλος, τις εικόνες, τις σημειώσεις, τις αναφορές" (Lemke, 1993). Με το υπερκείμο (hypertext) παρέχεται η δυνατότητα να κάνει κάποιος το ίδιο με πιο εύκολο τρόπο.

"Το βιβλίο σε έντυπη μορφή και το βιβλίο σε μορφή hypertext έχουν μία διαφορά. Η οθόνη εμφανίζει κείμενα τα οποία έχουν όλα μια ουδέτερη μορφή. Το πραγματικό βιβλίο έχει στοιχεία αναγνώρισης που δεν φαίνονται στην οθόνη όπως είναι το εξώφυλλο, το πάχος, ότι μπορούμε να ξεχωρίσουμε αν είμαστε κοντά στην αρχή ή στο τέλος. Αν έχουμε ένα βιβλίο στην οθόνη χάνουμε αυτές τις πληροφορίες γιατί το κείμενο που εμφανίζεται ρέει σαν να ξετυλίγεται μια μεγάλη σελίδα στην οθόνη" (Peraya, 1994).

"Τα υπερκείμα (hypertexts) προσφέρουν περισσότερη ελευθερία στην αναζήτηση πληροφοριών και στην αυτόνομη μάθηση όμως (χωρίς την καθοδήγηση από τον καθηγητή) μπορούν να οδηγήσουν σε αποπροσανατολισμό και υπερφόρτωση πληροφοριών" (Lorraine, 1994). Αυτό σημαίνει ότι ενδέχεται ο μαθητής αντί να επιμείνει σε κάποιες συγκεκριμένες πληροφορίες που του χρειάζονται να σπαταλήσει αρκετό χρόνο αναζητώντας διάφορες πληροφορίες σε αμέτρητες περιοχές του Internet. Έτσι είναι απαραίτητη η υπεύθυνη καθοδήγηση από τον καθηγητή.

Υπάρχει η ανάγκη να τεθούν κάποια όρια στις πληροφορίες που περιέχονται σε κάθε Ιστοσελίδα που σχεδιάζεται ώστε να μην οδηγούνται οι μαθητές σε υπερφόρτωση πληροφοριών.

Από την πλευρά των μαθητών απαιτείται υπευθυνότητα όταν κατευθύνουν μόνοι τους την μάθηση τους, ως προς το περιεχόμενο, το είδος και την συμμετοχή τους. Η επιτυχία στα προγράμματα εκπαίδευσης από απόσταση βασίζεται στις προσπάθειες με συνέπεια των μαθητών, καθηγητών, προγραμμάτων του εκπαιδευτικού λογισμικού, των βοηθών, του τεχνικού προσωπικού και των διευθυντών.

• 15.5 Παράγοντες που επηρεάζουν τη διαδικασία εκπαίδευσης

Ορισμένα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους οι καθηγητές για την επικοινωνία μέσω υπολογιστών είναι τα εξής. Δεν έχουν όλοι οι μαθητές τις ίδιες αντιδράσεις με την εκπαίδευση από απόσταση. Άλλοι την θεωρούν χρήσιμη και ισχυρό εργαλείο ενώ άλλοι την φοβούνται και την βρίσκουν περιοριστική. Επίσης η επικοινωνία επηρεάζεται από την παρεμβολή της τεχνολογίας και από την ομάδα που συμμετέχει στην επικοινωνία και διαφέρει από την επικοινωνία πρόσωπο με πρόσωπο. Οι τεχνολογίες παρουσίασης μαθημάτων με μορφή video χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή, προχωρημένη προετοιμασία, ώστε να μην είναι υποβαθμισμένη η ποιότητα εκπαίδευσης που παρέχεται. Ακόμη, επειδή οι τεχνολογίες του δικτύου υπολογιστών παθαίνουν συχνά βλάβες και διακόπτεται η επικοινωνία, θα πρέπει να υπάρχουν εναλλακτικοί τρόποι επικοινωνίας και να υπάρχει ευελιξία στην αντιμετώπιση των τεχνικών προβλημάτων.

Στη διαδικασία εκπαίδευσης από απόσταση χρειάζεται η συνεχής παρέμβαση των μαθητών για να μπορέσει ο καθηγητής να διαπιστώσει τις ανάγκες και τους προσωπικούς ρυθμούς και τρόπους επικοινωνίας του κάθε μαθητή.

Η ευθύνη του καθηγητή είναι να υποκινεί το ενδιαφέρον των μαθητών και να τους ενθαρρύνει να έχουν ενεργή συμμετοχή στην τηλετάξη. Η χρήση προγραμμάτων με πολυμέσα στην Ιστοσελίδα θα ενεργοποιήσει τους μαθητές και θα οδηγήσει σε νέους τύπους μάθησης.

Web Server είναι ένας υπολογιστής εξυπηρέτησης του δικτύου με κατάλληλο λογισμικό που παρουσιάζει στο Internet τις Ιστοσελίδες που δημιουργεί ο χρήστης. Ένας υπολογιστής για να μετατραπεί σε Web server χρειάζεται απαραίτητο λογισμικό. Σε ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα ο υπολογιστής που παίζει το ρόλο του Web server πρέπει να είναι τύπου Workstation (σταθμός εργασίας). Οι βασικές παράμετροι ικανοποιητικής λειτουργίας του Web Server είναι ο αριθμός των χρηστών που εξυπηρετεί, η επεξεργαστική ισχύς, η πολυπλοκότητα των εφαρμογών που υποστηρίζει, δυνατότητα για βάσεις δεδομένων, VRML κ.λ.π., η αδιάκοπη λειτουργία, η ευκολία διαχείρισης και οι εφαρμογές που υποστηρίζει. Εταιρείες που δημιουργούν Web Servers και παρέχουν πλήρες λογισμικό υποστήριξης είναι η SUN και η Silicon Graphics. Τα συστήματα SUN χρησιμοποιούν επεξεργαστές RISC και λειτουργικό σύστημα Solaris. Tα συστήματα της Silicon Graphics χρησιμοποιούν επεξεργαστές MIPS RISC και λειτουργικό σύστημα IRIX 6.4. To λογισμικό που χρησιμοποιείται στα συστήματα SUN για δημιουργία Web Server είναι της σειράς Netra, ενώ η Silicon Graphics χρησιμοποιεί την σειρά WebFORCE Origin200 και WebFORCE Origin2000.

Επίσης η Microsoft έχει δημιουργήσει server υπολογιστές PC με λειτουργικό σύστημα Windows NT. To λειτουργικό σύστημα του server λέγεται Windows NT Server 4.0.Το πρόγραμμα λογισμικού που μπορεί να χρησιμοποιηθεί είναι το Internet information Server της Microsoft ή κάποιο λογισμικό της σειράς Netscape,όπως τα προγράμματα Enterprise Server, Enterprise Server Pro, SuiteSpot.

Από όλα αυτά που αναφέραμε είναι φανερό ότι τα δίκτυα υπολογιστών προσφέρουν ένα βελτιωμένο περιβάλλον μάθησης και σε πολλές περιπτώσεις συντελούν στην μείωση του κόστους της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Για να σχεδιαστεί μια στρατηγική ή μέθοδος διδασκαλίας μέσω του δικτύου υπολογιστών πρέπει χρησιμοποιηθούν όλες οι δυνατότητες του, που τις αναφέραμε προηγουμένως. Περιγράφονται στην πράξη τα βήματα που ακολουθούν 2 ειδικοί πάνω στο θέμα της στρατηγικής, και τους παράγοντες που θεωρούν σημαντικούς οι ίδιοι.

Το 1996, δύο καθηγητές του Illinois State University χρησιμοποιούν το Internet για να διδάξουν τα μαθήματα τους. Ο John F.Chizmar και ο David.B. Williams περιγράφουν τις εμπειρίες τους από τη χρήση του Internet στην διδασκαλία πάνω στις οικονομικές; επιστήμες και στη σχεδίαση με υπολογιστές. Οι ίδιοι δημιούργησαν και επεξεργάστηκαν διάφορες μεθόδους διδασκαλίας και μάθησης μέσω του δικτύου υπολογιστών. Όπως βλέπουμε και από τα προηγούμενα παραδείγματα που έχουμε αναφέρει, στο σχεδιασμό της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αυτό στο οποίο δίνουν όλοι οι ειδικοί έμφαση είναι η ανεξαρτησία της αλληλεπιδραστικής επικοινωνίας από την απόσταση και από τον χρόνο.

“Όταν αναφερόμαστε στην ανώτερη εκπαίδευση στα κολέγια και στα πανεπιστήμια βλέπουμε ότι ο ρόλος τους αλλάζει με την υιοθέτηση μεθόδων εκπαίδευσης από απόσταση. Δεν παρέχουν τώρα μόνο οδηγίες και πληροφορίες, παρέχουν επιπλέον ολοκληρωμένες μεθόδους για να παράγουν την αυτόνομη μάθηση. Με διαδικασίες που οδηγούν τους μαθητές να συμμετέχουν ενεργητικά στην δική τους μάθηση δημιουργούν ένα καλύτερο περιβάλλον μάθησης και βελτιώνουν τις ικανότητες των μαθητών για την αφομοίωση των μαθημάτων” (Chizmar & Williams, 1996).

Στις στρατηγικές και μεθόδους ενεργητικής μάθησης μέσω του δικτύου οι καθηγητές αυτοί εφάρμοσαν δύο βασικές αρχές που προτείνονται από τον Cobb, (1992):

“1. Ο καθηγητής και ο φοιτητής μοιράζονται την ευθύνη για την ποιότητα των παρεχόμενων γνώσεων κατά την διαδικασία μάθησης.(Περισσότερο μας ενδιαφέρει η ποιότητα της μάθησης και λιγότερο η ποιότητα διδασκαλίας)” (Cobb, 1992). Με βάση αυτή την άποψη σε κάποιες περιπτώσεις διδασκαλίας (π.χ. σε μικρά παιδιά) θεωρείται προτιμότερο να θυσιαστούν δυσνόητοι επιστημονικοί όροι, αν αυτό ευνοεί την εύκολη κατανόηση και αφομοίωση του μαθήματος από τους μαθητές.

“2.Ο πυρήνας της εκπαιδευτικής διαδικασίας πρέπει να είναι η ποιότητα της μάθησης που αποκομίζει ο μαθητής. Ο καθηγητής και ο μαθητής πρέπει να προσπαθούν να βελτιώνουν διαρκώς αυτή την ποιότητα και η βελτίωση να είναι ικανοποιητική και για τις 2 πλευρές. Η διδασκαλία από τον καθηγητή δεν είναι η κύρια πηγή πληροφοριών αλλά μια από τις πολλές πηγές που έχει στην διάθεση του ο φοιτητής” (Cobb, 1992).

Ο στόχος της διαδικασίας πρέπει να είναι η καθοδήγηση των φοιτητών από τον καθηγητή και όχι η πλήρης εξάρτηση τους από την διδασκαλία του. “Οι μαθητές πρέπει να αποτελούν μια ομάδα συνεργασίας και να έχουν την κατάλληλη ψυχολογία ομάδας. Ο καθηγητής αντιστοιχεί στον "προπονητή" που επικοινωνεί με την ομάδα του” (Chizmar και Williams, 1996).

• 16.2 Περιγραφή της διαδικασίας

Για να δούμε πως βελτιώνεται η ποιότητα της μάθησης μέσω του δικτύου υπολογιστών θα περιγράψουμε την διαδικασία αυτόνομης μάθησης που χρησιμοποιούν οι Chizmar και Williams. “Ο Chizmar είναι καθηγητής οικονομικών και διδάσκει μαθήματα στατιστικής και οικονομετρίας. τα μαθήματα διδάσκονται σε μια τηλετάξη πανεπιστημίου που είναι συνδεδεμένη στο δίκτυο υπολογιστών του πανεπιστημίου. Κάθε φοιτητής με υπολογιστή τύπου workstation συνδέεται με το δίκτυο αυτό. Μπορούν οι φοιτητές να παρακολουθούν τα μαθήματα από απόσταση μέσω του Internet.

Ο Williams είναι καθηγητής καλών τεχνών και διδάσκει σε σεμινάρια για εφαρμογές των ηλεκτρονικών υπολογιστών στα γραφικά και στο σχέδιο. Σε ένα κύκλο μαθημάτων διδάσκει εφαρμογές πολυμέσων με χρήση των προγραμμάτων Powerpoint, Authorware, HyperCard, κ.λ.π.

Σε άλλο κύκλο διδάσκει σχέδιο μέσω του υπολογιστή για παρουσίαση στον Παγκόσμιο Ιστό (WWW) του Internet, με χρήση διάφορων σχεδιαστικών προγραμμάτων για δημιουργία γραφικών και ήχου, και πώς γίνεται η απαραίτητη κωδικοποίηση τους σε μορφή ΗΤΜL. Τα μαθήματα γίνονται σε μια αίθουσα συνεδριάσεων του πανεπιστημίου με έναν υπολογιστή που περιέχει ειδικά προγράμματα για διδασκαλία (Computer teaching station), ο οποίος διαθέτει μεγάλη οθόνη και είναι συνδεδεμένος στο δίκτυο του πανεπιστημίου και στο Internet.

Μέσα στην τάξη οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιούν φορητούς υπολογιστές που έχουν τα απαραίτητα προγράμματα και ειδική κάρτα για ασύρματη σύνδεση στο δίκτυο με υπέρυθρες ακτίνες. Ακόμη οι μαθητές έχουν πρόσβαση και σε εργαστήρια με υπολογιστές μέσα στο πανεπιστήμιο. Τα μαθήματα παρουσιάζονται μέσα στο δίκτυο Internet. Για το δίκτυο του πανεπιστημίου αυτού χρησιμοποιήθηκαν υπολογιστές της Apple” (Chizmar και Williams, 1996).

Τα παρακάτω στοιχεία προέρχονται από άρθρο των Chizmar και Williams.

“Για την ικανοποιητική παρουσίαση των μαθημάτων τους στον Παγκόσμιο Ιστό οι Chizmar και Williams χρησιμοποίησαν υπολογιστές Makintosh που συνδέονται άμεσα στο δίκτυο Internet με ένα token ring (τοπολογία δικτύου σε δακτύλιο) 16MB.

Ως Web server (υπολογιστής εξυπηρέτησης δικτύου) χρησιμοποιήθηκε το σύστημα WebStar (αρχικά με MacHTTP).

Για υπηρεσίες μεταφοράς αρχείων και Gopher χρησιμοποιήθηκε FTPd.Αυτή η διαμόρφωση του δικτύου είχε το πλεονέκτημα ότι η πρόσβαση σε καταλόγους αρχείων γινόταν εύκολα με το AppleShare και σε κάθε κατάλογο που αντιστοιχούσε στους φοιτητές μπορούσε να έχει κανείς πρόσβαση είτε με τα τοπικά δίκτυα Apple Talk είτε με μεταφορά αρχείων μέσω του Internet. Για τα προγράμματα ήχου χρησιμοποιήθηκε ένας Server (υπολογιστής εξυπηρέτησης του δικτύου) με λειτουργικό σύστημα UNIX και ένας υπολογιστής SGI Indy.

Προγράμματα listservs για την διαχείριση των κατηγοριών συζητήσεων και οι ομάδες συζητήσεων (newsgroups) του Usenet,όπως και υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου E-mail εγκαταστάθηκαν σε πολλούς servers (υπολογιστές εξυπηρέτησης) μέσα στο πανεπιστήμιο που είχαν σύνδεση με το Internet.

Και οι 2 καθηγητές είχαν πλήρη τεχνική υποστήριξη από τεχνικό προσωπικό για να τους βοηθάει στην εγκατάσταση και συντήρηση των servers και να διαχειρίζεται τα accounts (λογαριασμούς πρόσβασης) των χρηστών του δικτύου. Παρόλα αυτά, πολλές από αυτές τις υπηρεσίες τις έκαναν μόνοι τους οι ίδιοι οι καθηγητές” (Chizmar και Williams, 1996).

• 16.3 Εικονικό-δυνητικό περιβάλλον

Όπως λεει ο Chizmar: “Οι ειδικοί στον χώρο των υπολογιστών υποστηρίζουν ότι αλλάζει η παλαιότερη νοοτροπία σύμφωνα με την οποία έπρεπε να υπάρχει ένας υπολογιστής για κάθε άνθρωπο και τώρα οδηγούμαστε σε μετα-υπολογιστές (meta-computers) ή υπερυπολογιστές που είναι μεγάλοι υπολογιστές οι οποίοι εξυπηρετούν τις ανάγκες άλλων μικρότερων υπολογιστών” (Chizmar και Williams, 1996). Αυτοί οι ισχυροί υπολογιστές μας οδηγούν σε εφαρμογές εξομοίωσης και εικονικής(-δυνητικής) πραγματικότητας (virtual reality) που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως νέες πηγές γνώσεων και διδασκαλίας. Με κατάλληλα προγράμματα εικονικής(-δυνητικής) πραγματικότητας οι φοιτητές μπορούν να έχουν επαφή με διάφορα περιβάλλοντα τρισδιάστατων γραφικών. Σε ένα εικονικό(-δυνητικό) περιβάλλον του δικτύου υπολογιστών μπορούν να αναπτύσσονται συνεργασίες μεταξύ των μαθητών. Μέσα στην οθόνη του υπολογιστή μπορούν να παρουσιάζονται εικόνες από διάφορες περιοχές. Ακόμη, εικόνες των μαθητών από διαφορετικές περιοχές ή σύμβολα που τους αντιπροσωπεύουν, μπορούν να εμφανίζονται στην οθόνη ως μια κοινή ομάδα ατόμων που βρίσκεται στον ίδιο εικονικό-δυνητικό χώρο.

Η επικοινωνία με προχωρημένα προγράμματα τρισδιάστατων γραφικών μπορεί να γίνεται με ποικίλους τρόπους και να δημιουργούνται εικονικοί-δυνητικοί χώροι για τηλε-συναντήσεις των μαθητών.

Από το άρθρο των Chizmar Williams προκύπτει ότι σε ένα εικονικό-δυνητικό περιβάλλον δικτύου υπολογιστών πρέπει να παρέχονται οι παρακάτω δυνατότητες επικοινωνίας.

“-Σε κάθε τάξη είναι απαραίτητο να αντιστοιχεί ένα τουλάχιστον newsgroup (ομάδα συζητήσεων).

-Πρέπει να υπάρχει επικοινωνία μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μαθητή προς μαθητή, μαθητή προς καθηγητή, καθηγητή προς μαθητή.

-Να υπάρχει ηλεκτρονική αποστολή εργασιών και αξιολόγηση τους

-Να υπάρχει ηλεκτρονική ανακοίνωση των βαθμών, των σημειώσεων κάθε μαθήματος, γενικών σημειώσεων προγραμμάτων κ.λ.π.

-Να υπάρχουν ειδικές περιοχές στο Internet όπου θα δημοσιεύονται οι εργασίες της τάξης

-Να υπάρχει κριτική στις εργασίες από πολλά άτομα μέσω του Internet

-Να υπάρχουν ερευνητικά προγράμματα και εργασίες που γίνονται με την συνεργασία πολλών ατόμων μέσω του Internet.

Οι δύο καθηγητές (Chizmar και Williams) προσπάθησαν να εφαρμόσουν στην πράξη όλα αυτά στις δικές τους τηλετάξεις” (Chizmar και Williams, 1996).

Χρησιμοποιούν ένα διάγραμμα για να δείξουν πώς σχεδιάζεται η στρατηγική της διδασκαλίας σε ένα περιβάλλον δικτύου υπολογιστών σε σχέση με το χώρο και τον χρόνο.

Με βάση το διάγραμμα αυτό διακρίνονται 4 περιπτώσεις επικοινωνίας που φαίνονται στον παρακάτω πίνακα.

Το διάγραμμα χώρου-χρόνου

Στις επόμενες ενότητες βλέπουμε μερικές από τις περιπτώσεις αυτές.

• 17.1 Τρόποι συνάντησης

Η διδασκαλία μπορεί να γίνεται σε πραγματικούς χώρους (τάξεις, αίθουσες διαλέξεων, αίθουσες συνεδριάσεων κ.λ.π.) ή σε εικονικούς χώρους (περιοχές του δικτύου υπολογιστών και Ιστοσελίδες όπου δημοσιεύονται οι εργασίες των μαθητών και η διδακτέα ύλη που παρουσιάζει ο καθηγητής) που έχουν ομοιότητες με χώρους ομαδικής εργασίας.

Έτσι όταν αναφερόμαστε σε τάξη εννοούμε είτε κανονική τάξη είτε τηλετάξη (μοντέλου Α όπου υπάρχει σύγχρονη επικοινωνία καθηγητή-μαθητών). Το μοντέλο Α περιγράφεται στο επόμενο κεφάλαιο.

“Η ενσωμάτωση της τεχνολογίας στην διδασκαλία υπάρχει σε μεγάλο βαθμό σε αυτή την κατηγορία. Ο όρος Μετα-πληροφορική (Meta-computing) αναφέρεται στις νέες εφαρμογές της πληροφορικής για εργασίες από απόσταση.

Έτσι κάθε στρατηγική διδασκαλίας και μάθησης που γίνεται με μετα-πληροφορική έχει ως στόχο να βελτιώσει τις συνηθισμένες μεθόδους διδασκαλίας. Συνήθως οι μαθητές περιορίζονται από τα χρονικά πλαίσια της επικοινωνίας δηλαδή κάθε τηλε-συνάντηση διαρκεί 50 λεπτά και γίνεται 3 φορές την εβδομάδα την ίδια ώρα και στον ίδιο χώρο.

Τέτοιες στρατηγικές και μέθοδοι διδασκαλίας με τηλε-πληροφορική περιλαμβάνουν ομαδικές δραστηριότητες των μαθητών, εργασίες και εφαρμογές με συνεργασία, παρουσιάσεις εργασιών μέσα στην τάξη,

ασκήσεις στην πράξη με εξομοιωτικά προγράμματα ,ασκήσεις με εφαρμογές πληροφορικής,

πρόσβαση των μαθητών στην τάξη από απόσταση, on-line παρουσίαση των μαθημάτων με χρήση διάφορων προγραμμάτων βίντεο MPEG μέσω του δικτύου υπολογιστών” (Chizmar και Williams, 1996). Στα μαθήματα οικονομικών που διδάσκει ο Chizmar χρησιμοποιεί “προγράμματα εξομοίωσης και σύγχρονη επικοινωνία μέσω δικτύου υπολογιστών για συνεργασίες των μαθητών και για καθοδήγηση.”όπως αναφέρει ο ίδιος.

Στα μαθήματα καλών τεχνών του δεύτερου καθηγητή “γίνονται παρουσιάσεις στο δίκτυο υπολογιστών, πρακτική εξάσκηση, κριτική των εργασιών από τους μαθητές” (Chizmar και Williams, 1996). Παρακάτω βλέπουμε πως διδάσκονται στην πράξη τα μαθήματα των καθηγητών αυτών.

• 17.2 Παράδειγμα

Η διδασκαλία σε μαθήματα οικονομικών μέσω του δικτύου υπολογιστών.

“Στα μαθήματα οικονομικών χρησιμοποιείται προγραμματισμός για διδασκαλία της στατιστικής σε ένα τοπικό δίκτυο υπολογιστών LΑΝ (Local Area Network). Με το δίκτυο αυτό επεκτείνεται η συνηθισμένη διδασκαλία της τάξης που γίνεται πρόσωπο με πρόσωπο. Για την διδασκαλία της στατιστικής τηρούνται οι οδηγίες που έχουν τεθεί από την ASA (American Statistical Association = Αμερικανική Στατιστική Εταιρία).

Σύμφωνα με τις οδηγίες αυτές, οι καθηγητές δείχνουν στους φοιτητές στατιστικές από πραγματικές εφαρμογές, ενώ οι ασκήσεις και οι εργασίες αφορούν περιπτώσεις που εμφανίζονται στην πραγματικότητα ώστε να παρακινούν το ενδιαφέρον των μαθητών .

Για να εφαρμοστούν οι οδηγίες, οι φοιτητές στα μαθήματα στατιστικής επεξεργάζονται πραγματικά στοιχεία και δεδομένα με προγραμματισμό σε υπολογιστή. Έτσι εξετάζουν την χρησιμότητα διάφορων στατιστικών αποτελεσμάτων ανεξάρτητα από το αν η αντίστοιχη πιθανότητα είναι τεχνικώς ορθή. Τα αποτελέσματα που επεξεργάζονται ομάδες φοιτητών δημοσιεύονται στο δίκτυο υπολογιστών και συγκρίνονται μεταξύ τους” (Chizmar και Williams, 1996). Έτσι περιγράφει ο Chizmar την μέθοδο του.

Όπως παρατηρεί ο Chizmar, “oρισμένες οδηγίες της ASA είναι δυσνόητες. Απαιτείται από τους φοιτητές να κατανοήσουν διαισθητικά τις έννοιες που αφορούν τις πιθανότητες χωρίς να τις διδαχτούν κανονικά. Για την επίλυση αυτού του προβλήματος χρησιμοποιούνται εξομοιωτικά προγράμματα μέσω του υπολογιστή. Έτσι οι μαθητές αποκτούν μια κεντρική ιδέα πάνω στην στατιστική χρησιμοποιώντας τα προγράμματα εξομοίωσης της σειράς Monte Carlo μέσω του δικτύου υπολογιστών. Μέσα σε μία αίθουσα του πανεπιστημίου με υπολογιστές workstation, οι φοιτητές πραγματοποιούν διάφορες πειραματικές ασκήσεις. Κάθε φοιτητής έχει 20 τυχαία δείγματα του ίδιου μεγέθους από τον ίδιο πληθυσμό. Για κάθε δείγμα υπολογίζει τις μέσες τιμές και κάνει στατιστική επεξεργασία. Έπειτα στέλνει στον καθηγητή με ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου τις τιμές που έχει υπολογίσει για τα 20 δείγματα. Ο καθηγητής συγκρίνει τα αποτελέσματα κάθε φοιτητή ,και τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα της τάξης αποστέλλονται στους φοιτητές για επιπλέον επεξεργασία” (Chizmar και Williams, 1996).

Οι μέθοδοι που αναφέρονται εδώ χρησιμοποιήθηκαν από τους παραπάνω καθηγητές κατά την διδασκαλία μέσα από το δίκτυο υπολογιστών για να βελτίωση της ποιότητας. Ας δούμε πως περιγράφουν οι Chizmar και Williams (1996) τις μεθόδους αυτές.

• 18.1 Η μέθοδος της "διατύπωσης και διασταύρωσης εννοιών" ("think-pair-share")

"Μία στρατηγική αυτόνομης μάθησης μέσω του δικτύου υπολογιστών λέγεται "think-pair-share" (σε ελεύθερη απόδοση σημαίνει "σκέψη - παρουσίαση- διασταύρωση εννοιών")."

"Αυτή η δραστηριότητα γίνεται με την συνεργασία των μαθητών μέσα στην τηλετάξη στη χρονική διάρκεια του μαθήματος. Ο καθηγητής για να βοηθήσει τους μαθητές να διαλευκάνουν τις απορίες τους μόνοι τους, ζητάει από κάθε μαθητή να στείλει ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στην λίστα συζητήσεων της τάξης και να αναλύσει κάποιο δύσκολο θεωρητικό θέμα ή να περιγράψει μία δυσνόητη έννοια με δικά του λόγια. Όλοι οι μαθητές δίνουν τις απαντήσεις τους και στη συνέχεια οι μαθητές διαβάζουν τις απαντήσεις των συμμαθητών τους και συζητούν μεταξύ τους τις ομοιότητες και τις διαφορές. Αυτή η μέθοδος βασίζεται σε έρευνες της διδακτικής που στηρίζονται στην παρατήρηση. Η παρατήρηση έδειξε ότι όταν οι μαθητές γράφουν άμεσα ο ένας στον άλλον, συνήθως διατυπώνουν τις απόψεις τους με μεγάλη σαφήνεια και ακρίβεια" (Chizmar και Williams, 1996).

"Στην ίδια σειρά μαθημάτων χρησιμοποιείται προγραμματισμός μέσω του δικτύου (τηλεπληροφορική) με στόχο την βελτίωση ποιότητας μάθησης (quality of learning).

Εφαρμόζεται μια τεχνική που λέγεται "Minute Paper"(= Ερωτήσεις στο τελευταίο λεπτό ). Σύμφωνα με αυτή την τεχνική ,στα τελευταία λεπτά της παρουσίασης του μαθήματος στην τηλετάξη ζητείται από τους μαθητές να απαντήσουν στις επόμενες ερωτήσεις.

1η ερώτηση: Ποιο είναι το σημαντικότερο πράγμα που διδαχθήκατε σήμερα;

2η ερώτηση: Ποιο θεωρείτε ότι είναι το πιο ασαφές σημείο από αυτά που διδαχθήκατε σήμερα;

Η 1η ερώτηση έχει σκοπό να κατευθύνει την προσοχή των μαθητών σε μια γενική εικόνα, π.χ. γενική περιγραφή του αντικειμένου που έχει διδαχθεί. Η 2η ερώτηση ζητά από τους μαθητές συγκεκριμένες δηλώσεις για τα σημεία στα οποία θέλουν να μάθουν περισσότερα ή για τα σημεία που θεωρούν ότι δεν έχουν διδαχθεί σωστά κατά τη διάρκεια του μαθήματος” (Chizmar και Williams, 1996).

Στη σειρά μαθημάτων που διδάσκει ο καθηγητής οικονομικών εφαρμόζεται στην πράξη αυτή η μέθοδος. Όπως ο ίδιος λέει, “στο τέλος κάθε μαθήματος οι μαθητές απαντούν στις 2 αυτές ερωτήσεις και σε μία σειρά άλλων ερωτήσεων που ονομάζονται "ερωτήσεις της κλίμακας Likert". Όλες αυτές οι ερωτήσεις υποβάλλονται μέσω του Internet στους μαθητές με ερωτηματολόγιο που δημοσιεύεται σε σελίδες του Ιστού και έχει μορφή “φόρμας” άμεσης απάντησης.

Ο κάθε μαθητής πληκτρολογεί τις απαντήσεις του στον κενό χώρο κάτω από κάθε ερώτηση. Οι απαντήσεις του μαθητή σχηματίζουν ένα πρόγραμμα κειμένου που είναι tab-delimited (= οριοθετημένο με στηλοθέτες). Η οριοθέτηση του κειμένου αυτού επιτρέπει την επεξεργασία των απαντήσεων και την εύκολη ανάλυση των στοιχείων με το πρόγραμμα Excel ή το Minitab. Επιπλέον στα ερωτηματολόγια ζητείται από τους μαθητές να συμπληρώσουν την διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που έχουν και ο καθηγητής μπορεί να απαντήσει άμεσα με E-mail σε οποιονδήποτε μαθητή έχει πολλές απορίες, ή δεν έχει κατανοήσει καλά το μάθημα. Πριν από κάθε νέο μάθημα ο καθηγητής αναλύει όλες τις απαντήσεις που έχουν στείλει οι μαθητές στο ερωτηματολόγιο και κάθε απορία που εκφράζει ένας μαθητής δημοσιεύεται σε όλους τους υπόλοιπους. Αυτό γίνεται για να ενημερωθούν οι μαθητές για όλες τις πιθανές απορίες που μπορεί να έχει κάποιος από το μάθημα. Συνήθως οι μαθητές διαπιστώνουν πως στα ίδια σημεία που έχουν αυτοί απορίες, έχουν τις ίδιες απορίες και οι συμμαθητές τους. Ο καθηγητής στο επόμενο μάθημα, κάνει μια συζήτηση πάνω στις απορίες των μαθητών, τις αναφέρει με την σειρά σπουδαιότητας και δίνει απαντήσεις σε αυτές" (Chizmar και Williams, 1996).

• 18.3 Παράδειγμα

Η χρήση του δικτύου υπολογιστών, με τις ίδιες μεθόδους, στα μαθήματα καλών τεχνών.

Στη σειρά μαθημάτων καλών τεχνών εφαρμόζεται μια στρατηγική για την αύξηση της δημιουργικότητας των μαθητών και δίδεται μεγάλη έμφαση στις εργασίες τους.

Ο Williams δίνει μια περιγραφή του τρόπου διδασκαλίας του:

“Με βάση αυτή την στρατηγική, στη διάρκεια του μαθήματος σε τηλετάξη οι μαθητές δημιουργούν καλλιτεχνικά έργα τα οποία στην πορεία δημιουργίας τους ελέγχονται και κρίνονται από τον καθηγητή και από άλλους μαθητές. Στα μαθήματα καλών τεχνών όπως και σε άλλους κύκλους μαθημάτων, ανεξάρτητα από το αντικείμενο που διδάσκεται, μπορούμε να εφαρμόσουμε και τις προαναφερθείσες στρατηγικές για τις οικονομικές επιστήμες. Έτσι και εδώ χρειάζεται να παρακινηθεί το ενδιαφέρον των μαθητών ώστε να αυτενεργήσουν και γι' αυτό οι εργασίες και τα προβλήματα που καλούνται να επιλύσουν αφορούν καταστάσεις που συναντούνται στην πραγματικότητα. Ακόμη η κανονική εκπαίδευση μπορεί να παραλειφθεί σε κάποιο βαθμό και να αντικατασταθεί με χρήση εξομοιωτικών προγραμμάτων” (Chizmar και Williams, 1996).

“Ο καθηγητής χρησιμοποιεί έναν υπολογιστή teaching workstation (σταθμός εργασίας με προγράμματα διδασκαλίας) που είναι συνδεδεμένος στο δίκτυο υπολογιστών. Σε κάθε φοιτητή αντιστοιχεί μία ατομική περιοχή του δικτύου όπου αποθηκεύει τα έργα του στα διάφορα στάδια δημιουργίας που βρίσκονται. Στην ατομική περιοχή κάθε φοιτητή μπορεί να έχει πρόσβαση μόνο ο ίδιος και ο καθηγητής. Ο καθηγητής μέσω του δικτύου έχει άμεση πρόσβαση σε αυτές τις περιοχές και μπορεί να ελέγξει κάθε στιγμή τα έργα των φοιτητών. Με την πρόσβαση στις εργασίες των φοιτητών μέσω του δικτύου, ο καθηγητής μπορεί εύκολα και γρήγορα να ελέγξει τις αναλογίες στα σχέδια, να συγκρίνει τα σχέδια διαφορετικών φοιτητών, να απομονώσει διάφορες περιοχές των σχεδίων, να ξεχωρίσει τα σφάλματα, και να επιλέξει τμήματα σχεδίων ή ολόκληρα σχέδια ως παραδείγματα που θα παρουσιάσει στην τάξη. Επίσης μπορεί να ανακαλύψει σημεία που χρειάζονται να γίνουν βελτιώσεις στα προγράμματα πληροφορικής που χρησιμοποιούνται και στον τρόπο διδασκαλίας του και πού πρέπει να επιστήσει την προσοχή των φοιτητών” (Chizmar και Williams, 1996).

“Για μεγαλύτερη πρακτική εξάσκηση των μαθητών στην χρήση σχεδιαστικών προγραμμάτων λογισμικού (software), χρησιμοποιούνται οι φορητοί υπολογιστές με ασύρματη σύνδεση στο δίκτυο που μεταφέρονται μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας. Οι μαθητές της τηλετάξης, βλέπουν την εφαρμογή που τους παρουσιάζει ο καθηγητής από απόσταση και προσπαθούν να βελτιώσουν τις δικές τους εργασίες με βάση τις οδηγίες του καθηγητή.

Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιείται το δίκτυο υπολογιστών σε συνδυασμό με δίκτυα τηλεφώνου και καλωδιακής τηλεόρασης. Μια οποιαδήποτε ομάδα ατόμων από διαφορετικές περιοχές μπορεί να έχει εικονικές-δυνητικές συναντήσεις και να συνδέονται σε επικοινωνία όλοι μαζί την ίδια ώρα. Μπορούμε να έχουμε συνεδριάσεις με γραπτά κείμενα σε on-line chat rooms (χώροι του δικτύου για συζήτηση σε πραγματικό χρόνο), να έχουμε συνεδριάσεις μέσω του δικτύου υπολογιστών συνεδριάσεις με σήμα ήχου, σήμα εικόνας, βιντεοπαρουσιάσεις (video presentations),να έχουμε καθηγητές από όλο τον κόσμο να διδάσκουν το ίδιο μάθημα και ειδικούς που παρέχουν πληροφορίες στην τάξη από απόσταση” (Chizmar και Williams, 1996). Πολλές σειρές μαθημάτων από απόσταση μπορούν να παρέχουν ολοκληρωμένο πρόγραμμα σπουδών και πτυχία στους μαθητές και επίσης επιτρέπουν στους μαθητές να κάνουν το μεγαλύτερο μέρος των εργασιών τους ή και όλες τις εργασίες τους από απόσταση.

Ας μεταφερθούμε στα παραδείγματα της διδασκαλίας οικονομικών και της διδασκαλίας καλών τεχνών μέσω του δικτύου υπολογιστών και να δούμε τι εφαρμόζεται εκεί

“Ο καθηγητής καλών τεχνών χρησιμοποιεί την πρόσβαση της τάξης του στο Internet, ως μέσο που θα προσφέρει στην τάξη του πηγές πληροφοριών από όλο τον κόσμο αλλά από την άλλη πλευρά και η τάξη του θα αποτελέσει πηγή που θα μεταδώσει πληροφορίες σε όλο τον κόσμο. Η ενεργή συμμετοχή της τάξης σε ομάδες ειδήσεων και συζητήσεων (newsgroups) του Usenet εξασφαλίζει εισαγωγή στοιχείων και βοήθεια από άτομα πολλών διαφορετικών περιοχών μέσω του Internet, για ανταλλαγή πληροφοριών, επίλυση προβλημάτων, κριτική των εργασιών. Τα newsgroups (ομάδες ειδήσεων και συζητήσεων), μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επικοινωνία με ειδικούς από άλλες μακρινές περιοχές. Το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και οι χώροι συζητήσεων chatrooms μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην χρονική διάρκεια παρουσίασης μαθημάτων για να μπορέσουν περισσότεροι καθηγητές από απόσταση να συμμετέχουν σε μία συζήτηση που γίνεται μέσα στην τάξη και να μεταδώσουν στους μαθητές τις γνώσεις και τις εμπειρίες τους, ή να τους βοηθήσουν στην λύση δύσκολων ασκήσεων και προβλημάτων ή να τους καθοδηγήσουν στην αναζήτηση πηγών” (Chizmar και Williams, 1996).

“Με προγράμματα γραφικών όπως το Netscape οι μαθητές καλών τεχνών έχουν πρόσβαση σε πολλά αρχεία γραφικών και ήχου που μπορούν να μεταφερθούν και να αντιγραφούν μέσω του δικτύου υπολογιστών σε υπολογιστές μέσα στην τάξη και να έρθουν στην διάθεση των μαθητών για πειραματισμό και ανάλυση” (Chizmar και Williams, 1996).

Στα μαθήματα οικονομικών ο καθηγητής χρησιμοποιεί με τον ίδιο τρόπο το δίκτυο υπολογιστών. Όπως λέει ο Chizmar “Οι μαθητές εργάζονται σε ομάδες, χρησιμοποιούν το Netscape για πρόσβαση σε προγράμματα του εργαστηρίου που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για τις οικονομικές επιστήμες. Σε ένα πείραμα που σχεδίασε ο Rossman (1994) και λέγεται "Ταξίδι στο Internet" ζητείται από τους μαθητές να λύσουν ασκήσεις που βασίζονται σε στατιστικά συμπεράσματα με στοιχεία από διάφορες χώρες. Για να επιλυθούν οι ασκήσεις αυτές οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες 2 ατόμων συλλέγουν στοιχεία από το Internet πάνω στα ζητούμενα θέματα. Έπειτα σε ένα "περιοδικό του δικτύου" (online journal), δημοσιεύουν τα δεδομένα που βρίσκουν και επίσης επεξεργάζονται τα στοιχεία με προγράμματα software για στατιστικές αναλύσεις” (Chizmar και Williams, 1996).

Στις εφαρμογές τηλε-εκπαίδευσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν και οι άλλες δυνατότητες του δικτύου υπολογιστών, όπως τα συστήματα on-line βίντεο τηλεδιάσκεψης ή βίντεο παρουσίασης. Χρησιμοποιούνται αρχεία με εικόνες βίντεο MPEG, AVI, ώστε στις τηλετάξεις να γίνεται σε πραγματικό ή μη πραγματικό χρόνο η παρουσίαση μαθημάτων από ειδικούς. Μπορούν ακόμη να γίνονται προγραμματισμένες "συναντήσεις" μαθητών καθηγητών, βοηθών κ.λ.π. με προγράμματα συνομιλιών του τύπου IRC .

“Σε αυτή την περίπτωση περιλαμβάνονται διάφορες δραστηριότητες μάθησης που δίνουν στον καθηγητή και στους μαθητές την δυνατότητα να έχουν έναν εικονικό-δυνητικό ή πραγματικό χώρο εργασίας διαθέσιμο οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας και εικονικούς-δυνητικούς χώρους για ομαδικές τηλε-συναντήσεις. Στα παραδείγματα που εξετάζουμε, οι φοιτητές είχαν πρόσβαση σε εξοπλισμένα εργαστήρια υπολογιστών” (Chizmar και Williams, 1996).

Οι 2 καθηγητές χρησιμοποίησαν Ιστοσελίδες, για την οργάνωση των μαθημάτων, όπου αποθήκευσαν, υλικό και πληροφορίες σχετικά με τα μαθήματα. Οι φοιτητές μπορούσαν να βρουν στις Ιστοσελίδες σημειώσεις για τα μαθήματα και το πρόγραμμα μαθημάτων. Έτσι, σε περίπτωση που κάποιος φοιτητής έχανε τις σημειώσεις που είχε για ένα μάθημα μπορούσε μέσω του δικτύου υπολογιστών να συνδεθεί στον Class server (υπολογιστή εξυπηρέτησης δικτύου)της τάξης, και να εκτυπώσει στον εκτυπωτή του Ιστοσελίδες που περιείχαν τις σημειώσεις του μαθήματος.

“Μετά από κάθε αξιολόγηση των εργασιών οι βαθμοί των φοιτητών δημοσιευόταν στο δίκτυο, αν οι φοιτητές επέτρεπαν στον καθηγητή να τους ανακοινώσει. Όποιος φοιτητής ήθελε, είχε το δικαίωμα του απορρήτου στους βαθμούς των εργασιών του και είχε προσωπική ενημέρωση για αυτούς. Επίσης υπήρχε και ένα γράφημα της συνολικής επίδοσης της τάξης, (χωρίς να αναφέρει ονόματα μαθητών), το οποίο ήταν αποθηκευμένο σε υπολογιστή του δικτύου όπου είχαν πρόσβαση μόνο οι μαθητές της τάξης” (Chizmar και Williams, 1996).

• 19.2 Παράδειγμα

Η εφαρμογή στα μαθήματα γραφικών:

“Στα μαθήματα γραφικών τεχνών χρησιμοποιούνται οι εικονικοί-δυνητικοί χώροι συνάντησης. Οι φοιτητές στην αρχή κάθε εξαμήνου σχεδιάζουν παρουσιάσεις με πολυμέσα και εκθέσεις των έργων τους εκτός δικτύου (με το πρόγραμμα Software Design in the Arts). Στο υπόλοιπο εξάμηνο οργανώνουν παρουσιάσεις με πολυμέσα στο Internet (με το πρόγραμμα Internet Models for Artistic expression). Σε αυτές τις σειρές μαθημάτων οι φοιτητές επιλέγουν το θέμα που θα αποτελέσει το αντικείμενο παρουσιάσεων, σχεδιάζουν διάφορα έργα που βασίζονται στο θέμα αυτό και τα χρησιμοποιούν για παρουσιάσεις με πολυμέσα σε όλη την διάρκεια του εξαμήνου. Μετά μπορούν να σχεδιάσουν και να συγκεντρώσουν πλήθος σχεδίων και ψηφιακών προγραμμάτων που θα εμπλουτίσουν τις παρουσιάσεις του καθενός. Οι εργασίες του κάθε φοιτητή αποθηκεύονται σε ξεχωριστό υποκατάλογο προγραμμάτων στον υπολογιστή δικτύου της τάξης (class server). Δημιουργούν ψηφιακά προγράμματα γραφικών, ψηφιακά video clips (αρχεία βίντεο και ήχου), αρχεία μουσικής MIDI, ψηφιακά δείγματα ήχου κειμένων κ.λ.π. Μαθαίνουν να σχεδιάζουν και να χρησιμοποιούν τέτοια αρχεία, ανάλογα με το είδος της παρουσίασης με πολυμέσα που οργανώνουν” (Chizmar και Williams, 1996).

“Ο στόχος των μαθημάτων είναι να διδάξουν στους φοιτητές πώς να χρησιμοποιούν εργαλεία (tools) πολυμέσων για σχεδίαση διαφανειών (slide), εικόνων (icon), καρτών (card), εντύπων (document) και να παράγουν δημιουργίες υψηλής αισθητικής και ποιότητας. Οι φοιτητές στο πρώτο μέρος του εξαμήνου για να παρουσιάσουν τις δημιουργίες τους, χρησιμοποιούν προγράμματα παρουσιάσεων όπως τα Powerpoint, Word, Authorware, Hypercard. Στο δεύτερο μέρος του εξαμήνου χρησιμοποιούν κωδικοποίηση HTML για το σχεδιασμό Ιστοσελίδων στις οποίες παρουσιάζουν τις εργασίες τους.

Σε κάθε φοιτητή αντιστοιχεί μία ατομική περιοχή δικτύου στην οποία μπορεί να έχει πρόσβαση μόνο ο ίδιος και ο καθηγητής. Επίσης υπάρχουν και κοινές περιοχές (drop folders) όπου όλοι οι φοιτητές μπορούν να στείλουν προς αποθήκευση τις εργασίες τους, αλλά μόνο ο καθηγητής μπορεί να δει τις αποθηκευμένες εργασίες στις περιοχές αυτές” (Chizmar και Williams, 1996).

“Υπάρχουν ακόμη περιοχές ελεύθερης πρόσβασης όπου δημοσιεύονται οι ομαδικές εργασίες της τάξης και προβάλλονται στο Internet. Οι φοιτητές επίσης ανακοινώνουν τις εργασίες τους σε newsgroups (ομάδες συζητήσεων) του Internet και προσκαλούν το κοινό να δει και να ασκήσει κριτική στις εργασίες τους.

Υπάρχει σε κάθε τάξη μία τοπική ομάδα συζητήσεων (local newsgroup) που έχει τον ρόλο του "πίνακα ανακοινώσεων" (Bulletin Board) για τους φοιτητές και τον καθηγητή. Εκεί οι φοιτητές ζητούν ή δίνουν συμβουλές, λύνουν απορίες, κάνουν ανακοινώσεις, δημιουργούν συνεργασίες, και επικοινωνούν μεταξύ τους στη διάρκεια του εξαμήνου.

Για τον ίδιο σκοπό χρησιμοποιούνται και listservs (προγράμματα που δημιουργούν ομαδικές λίστες συζητήσεων). Οι φοιτητές χρησιμοποιούν τις λίστες συζητήσεων σε περιπτώσεις που συνεργάζονται διαφορετικές τάξεις του ίδιου πανεπιστημίου σε ομαδικές εργασίες, ή όταν συνεργάζονται με τάξεις του ίδιου επιπέδου από διαφορετικά πανεπιστήμια” (Chizmar και Williams, 1996).

• 19.3 Η ομαδική εργασία προτιμάται σε σχέση με τις εξετάσεις

“Η ομαδική συνεργασία των φοιτητών με ομάδες ατόμων εκτός της τάξης γίνεται με τηλε-συναντήσεις. Οι εξετάσεις και οι βαθμολογήσεις των ατομικών εργασιών των φοιτητών γίνονται για να διαπιστωθεί αν έχουν κατανοήσει το μάθημα. Οι ομαδικές εργασίες είναι όμως μία προτιμότερη μέθοδος μάθησης από τις εξετάσεις, διότι οι φοιτητές μαθαίνουν μέσα από την έρευνα και την συνεργασία. Έτσι οι φοιτητές διδάσκουν ο ένας τον άλλον και έχουμε εκπαίδευση από ομοβάθμιους. Οι φοιτητές μέσα από τις ομαδικές εργασίες κατανοούν καλύτερα το αντικείμενο που πρέπει να διδαχθούν και αποκτούν μόνοι τους τις απαραίτητες γνώσεις πάνω σε αυτό.

Με την χρήση του δικτύου υπολογιστών δημιουργούνται πολλές δυνατότητες και ευκαιρίες για δημιουργία ομαδικών εργασιών. Το κυριότερο πρόβλημα που συναντούσαν παλαιότερα οι μαθητές που έπαιρναν μέρος σε ομαδικές εργασίες, ήταν ότι δεν υπήρχε συχνά η δυνατότητα για κοινές συναντήσεις, επειδή ο καθένας είχε ένα πλήρες ατομικό πρόγραμμα που διέφερε από των υπολοίπων. Με την ασύγχρονη επικοινωνία ξεπεράστηκε το εμπόδιο αυτό. Έτσι οι φοιτητές που βρίσκονται στην ίδια περιοχή μπορούν να συνδέονται διαφορετικές ώρες ο ένας από τον άλλο στο δίκτυο υπολογιστών και να συνεργάζονται μαζί” (Chizmar και Williams, 1996).

• 20.1 Ευελιξία στην επικοινωνία

“Σε αυτή την περίπτωση τηλε-πληροφορικής έχουμε επικοινωνία φοιτητών από όλο τον κόσμο, σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή. Η εκπαιδευτική διαδικασία βασίζεται στην εξερεύνηση πηγών του δικτύου και υπάρχει μεγάλη ελευθερία στους φοιτητές και στον καθηγητή να ρυθμίζουν πότε και από πια περιοχή θα συμμετάσχει ο καθένας στην διαδικασία αυτή ανάλογα με το προσωπικό του πρόγραμμα και τις προτιμήσεις του. Μέσα από τον Παγκόσμιο Ιστό (WWW), μπορούν να φτάσουν στην τάξη πλήθος προγραμμάτων, αρχείων με γραφικά, ήχους, μουσική, εικόνες βίντεο, κατάλογοι από εργασίες, μελέτες, επιστημονικά άρθρα, βιβλιοθήκες, βάσεις δεδομένων, για χρήση από τους φοιτητές ή για παρουσιάσεις μέσα στην τάξη. Υπάρχουν εκατομμύρια τέτοιων πηγών ενημέρωσης στο Internet που δημιουργούνται από πανεπιστήμια, εταιρίες, οργανισμούς περιοδικά, φορείς ενημέρωσης κ.λ.π. από όλο τον κόσμο. Στις πληροφορίες έχει πρόσβαση όποιος θέλει και οποιαδήποτε στιγμή, υπό την προϋπόθεση ότι λειτουργεί τέλεια το δίκτυο και οι συνδέσεις έχουν ταχύτητες ικανοποιητικές” (Chizmar και Williams, 1996).

“Το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο e-mail χρησιμοποιείται ευρύτατα κατά την ασύγχρονη επικοινωνία από τους μαθητές και από τους καθηγητές. Η εκτεταμένη χρήση του, έχει αποδείξει ότι αυξάνει την κοινωνικότητα των ατόμων και εξισώνει τους ανθρώπους διαφορετικών βαθμίδων διότι τους παρέχει ίσες δυνατότητες έκφρασης. Επειδή ο καθένας μπορεί να επικοινωνήσει αλληλεπιδραστικά με ανθρώπους από όλο τον κόσμο, το E-mail δημιουργεί στα άτομα μία αίσθηση ελευθερίας και μειώνει τους δισταγμούς τους στην επικοινωνία.

Οι μαθητές αισθάνονται περισσότερο άνετα να εκφράσουν τις απορίες τους και να ζητήσουν πληροφορίες από τον καθηγητή τους γραπτά με e-mail ενώ συχνά διστάζουν να τον επισκεπτούν στο γραφείο του για να συζητήσουν μαζί του τις ίδιες απορίες. Επίσης, οι μαθητές μπορούν να ζητήσουν απάντηση στις απορίες τους στέλνοντας e-mail σε άλλους μαθητές από όλο τον κόσμο. Αναφέρονται πολλές περιπτώσεις όπου καθηγητές έχουν ασχοληθεί προσωπικά με εργασίες μαθητών από άλλες περιοχές ενώ δεν θα μπορούσε να γίνει αυτό αν δεν υπήρχε η επικοινωνία με e-mail. Αναφέρουμε δύο παραδείγματα: Κάποιος διάσημος καθηγητής εντυπωσιάστηκε από τον τρόπο που του έθεσε ένα πρόβλημα ένας άγνωστος φοιτητής και έτσι αποφάσισε να τον βοηθήσει στην εργασία του. Σε άλλη περίπτωση, ένας φοιτητής που ήθελε να μάθει τι λέει η νομοθεσία των Η.Π.Α. σχετικά με τις πειρατικές αντιγραφές των εφαρμογών με πολυμέσα (multimedia copyright law), έστειλε μήνυμα e-mail σε έναν φοιτητή νομικής του πανεπιστημίου Harvard και αυτός βρήκε τις πληροφορίες στην βιβλιοθήκη του Harvard και τις έστειλε στον ενδιαφερόμενο φοιτητή” (Chizmar και Williams, 1996).

“Άλλες δυνατότητες που παρέχουν τα δίκτυα υπολογιστών για συνεργασία περιλαμβάνουν on-line journals (περιοδικά που δημοσιεύονται στον παγκόσμιο Ιστό), ενημερωτικές βάσεις ειδήσεων και πληροφοριών μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (newsletters), ηλεκτρονικές συνελεύσεις (forums), λίστες ομαδικής επικοινωνίας και ομάδες συζητήσεων” (Chizmar και Williams, 1996).

• 20.2 Παράδειγμα: Τα μαθήματα γραφικών

“Στα μαθήματα γραφικών τεχνών οι μαθητές με χρήση της ασύγχρονης επικοινωνίας διεξάγουν μια έρευνα των πηγών του δικτύου για να συλλέξουν υλικό που θα τους βοηθήσει να βελτιώσουν την παρουσίαση των εργασιών τους με πολυμέσα. Στα μαθήματα που αφορούν τις παρουσιάσεις στο Internet, υπάρχει μία εργασία με τίτλο "το κυνήγι του θησαυρού.” Ο σκοπός αυτής της εργασίας είναι να εξασκηθούν οι μαθητές στην χρήση των υπηρεσιών του Internet, όπως εργαλεία εφαρμογών client tools, Gopher (αναζήτηση στοιχείων), ftp (μεταφορά αρχείων), χρήση του Παγκόσμιου Ιστού (WWW), (δημοσίευση και αναζήτηση πληροφοριών). Επιπλέον η ίδια εργασία έχει στόχο να βοηθήσει τους μαθητές να κάνουν έρευνα και συλλογή στοιχείων πάνω στο θέμα που τους ενδιαφέρει. Ζητείται από τους μαθητές να βρουν και να ερευνήσουν περιοχές του δικτύου που περιέχουν, αρχεία με γραφικά εικόνες, ήχους, κείμενα, πληροφορίες και προγράμματα πολυμέσων, να βρουν κείμενα με γνώμες ειδικών που θα τους βοηθήσουν στην εργασία τους και ακόμη να βρουν οργανισμούς και εταιρίες που χρηματοδοτούν εργασίες παρόμοιες με την δική τους και ίσως θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν και την δική τους εργασία” (Chizmar και Williams, 1996).

“Ο καθηγητής χρησιμοποιεί ευρέως την επικοινωνία με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και τις ομαδικές συζητήσεις (newsgroups) στην επικοινωνία του με τους μαθητές για να τους ενθαρρύνει να χρησιμοποιήσουν το Internet. Στις ομαδικές τηλεσυζητήσεις οι μαθητές εξοικειώνονται με νέους όρους εκπαίδευσης όπως ότι η "διαδικασία μάθησης" (learning process) ενός μαθήματος δεν διαρκεί πλέον 50 λεπτά τη μέρα, ή 3 φορές την εβδομάδα που γίνονται οι παραδόσεις της τάξης αλλά διαρκεί 24 ώρες το 24-ωρο και 7 μέρες την εβδομάδα εφόσον οποιαδήποτε στιγμή μπορούν να συνδεθούν στο δίκτυο υπολογιστών και να συλλέξουν στοιχεία για το μάθημα αυτό. Ο καθηγητής, διάφοροι μαθητές και ειδικοί από όλο τον κόσμο είναι στην διάθεση τους για να τους βοηθήσουν να λύσουν τις απορίες τους και να διεκπεραιώσουν τις εργασίες τους” (Chizmar και Williams, 1996).

“Κάθε μαθητής όταν κάνει μια εργασία μπορεί να την στέλνει σε μία κοινή περιοχή δικτύου, και από εκεί ο καθηγητής να την διαβάζει και να στέλνει τη βαθμολογία στον μαθητή με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Γενικά, μια κριτική εργασίας πρέπει να κινείται σε σταθερή βάση για όλες τις εργασίες του ίδιου θέματος και να δίδεται έμφαση σε κάποια κριτήρια και σε κύρια στοιχεία που πρέπει να περιλαμβάνονται στην εργασία. Ένα μέτρο που λαμβάνεται για να αποφευχθεί η αντιγραφή των εργασιών, και για την διαφύλαξη του απορρήτου, είναι να υποβάλλονται οι εργασίες σε μία κοινή περιοχή όπου να μπορεί να τις διαβάσει μόνο ο καθηγητής, αλλά να μην μπορούν να τις διαβάσουν οι μαθητές.(Υπάρχουν βέβαια πολλές περιπτώσεις που το παραπάνω μέτρο δεν επαρκεί)” (Chizmar και Williams, 1996).

• 21.2 Παράδειγμα

Ένα παράδειγμα για το πώς αποστέλλεται μια κριτική εργασίας μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου φαίνεται παρακάτω. Η εργασία αφορά τη σχεδίαση Ιστοσελίδων από έναν μαθητή για παρουσίαση με πολυμέσα. Ας δούμε πώς κρίνει ο καθηγητής τη σχεδίαση των Ιστοσελίδων του μαθητή:

"Email

Προς : student1@class.net (διεύθυνση μαθητή)

Aπό: teacher@class.net (διεύθυνση καθηγητή)

θέμα: Κριτική εργασιας Νο 7 στο μάθημα: Παρουσίαση με πολυμέσα

Μαθητής 1

Βαθμός εργασίας: 5 μονάδες (Το Άριστα = 10 μονάδες)

1. Τεχνική παρουσίασης σε HTML: ΚΑΛΗ

2. Οι διασυνδέσεις(links) λειτουργούν?: ΝΑΙ

3. Γραφικά και σύμβολα: ΠΟΛΥ ΚΑΛΑ. ΜΕΡΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ

4. Χρήση δεικτών που οδηγούν σε πολυμέσα: ΟΧΙ ΚΑΛΗ. ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΕΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ Ή ΔΥΣΚΟΛΕΥΟΥΝ ΤΟ ΧΡΗΣΤΗ

5. Aισθητική αντίληψη στη σελιδοποίηση και στη σχεδίαση: ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ ΚΑΛΗ

ΜΕΡΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ

Θετικά σημεία: ΚΑΛΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΧΡΩΜΑΤΩΝ , ΕΙΚΟΝΩΝ , ΓΡΑΦΙΚΩΝ. ΣΩΣΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΚΕΦΑΛΙΔΩΝ, ΣΩΣΤΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΤΟ ΣΤΗΣΙΜΟ

Ορισμένες παρατηρήσεις: Θα βοηθούσε να βρεις κάποιον τρόπο αρίθμησης ή αναγνώρισης των σελίδων σου για να γνωρίζεις σε ποια σελίδα βρίσκεσαι κάθε φορά. Θα έπρεπε να υπάρχει ένα μενού στο κάτω ή στο πάνω μέρος των σελίδων για να επιλέγει ο χρήστης σε ποια σελίδα θέλει να μετακινηθεί. Αντί για αρίθμηση μπορείς να βάλεις διαφορετικά χρώματα στα εικονίδια-δείκτες που οδηγούν σε σελίδες σου, ώστε να ξεχωρίζεις σε ποια σελίδα βρίσκεσαι. Ακόμη μπορείς να χρησιμοποιήσεις διαφορετικά εικονίδια που το καθένα να αντιστοιχεί μόνο σε μια σελίδα. Σε μια γωνία της σελίδας σου μπορείς να βάλεις το εικονίδιο που αντιστοιχεί σε αυτή. Τότε στο κεντρικό μενού μπορείς να βάλεις μια σειρά με όλα τα εικονίδια που το καθένα θα οδηγεί στην αντίστοιχη σελίδα. Επίσης θα έρεπε να προσθέσεις περισσότερη ποικιλία στις εφαρμογές που περιέχονται στις τελευταίες σελίδες σου. Θα έπρεπε να αναφέρεις το μέγεθος των αρχείων ήχου και εικόνας που παρουσιάζεις, ώστε να διακρίνεται εύκολα ποια έχουν μικρή και ποια μεγάλη διάρκεια. Ο χρήστης πρέπει να καταλαβαίνει αν το αρχείο που ανοίγει έχει μέγεθος 60Κ ή750Κ. Σε κάποια περίπτωση έχεις τα ίδια αρχεία 2 φορές, πρέπει να διορθωθεί αυτό. Ορισμένες εφαρμογές δεν λειτουργούν σωστά, ενώ η τελευταία εφαρμογή ήχου ακούγεται παραμορφωμένη. Θα πρέπει να βελτιώσεις αυτά τα σημεία και να διορθώσεις κάποια λανθασμένα κείμενα” (Chizmar και Williams, 1996).

Από το παραπάνω παράδειγμα φαίνεται πώς γίνεται μία κριτική μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για τις εργασίες μαθητών στην εκπαίδευση από απόσταση. Το ύφος του μηνύματος πρέπει να είναι περισσότερο συμβουλευτικό και όχι επικριτικό. Ο μαθητής που εργάζεται μόνος του θέλει κάποια ενθάρρυνση για να μην απογοητευτεί. Ο καθηγητής εξηγεί στο μαθητή τα λάθη του και παράλληλα του δίνει οδηγίες και συμβουλές για να βελτιώσει τον τρόπο που γράφει την εργασία του. Ο μαθητής μπορεί να αποθηκεύσει το μήνυμα του καθηγητή σε σκληρό δίσκο και να το έχει σαν οδηγό αναφοράς όταν σχεδιάζει την επόμενη εργασία. Έτσι το μήνυμα πρέπει να περιέχει πολλά στοιχεία που θα βοηθούν το μαθητή. Αν ο καθηγητής υπερτονίσει τα λάθη του μαθητή ενδέχεται ο μαθητής να πιστέψει ότι η εργασία του δεν είναι καλή. Το μήνυμα δεν πρέπει να περιέχει μόνο μία αρνητική κριτική αλλά και μία θετική που επαινεί τα σωστά σημεία της εργασίας ώστε να ενθαρρύνεται ο μαθητής.

• 21.3 Η ποσότητα και η ποιότητα Μάθησης

“Όταν αναφερόμαστε στην ποσότητα εννοούμε την ποσότητα μάθησης που αποκομίζει ο μαθητής και όχι την ποσότητα οδηγιών που του παρέχονται. Οι ειδικοί δέχονται την άποψη ότι η παραγωγή περισσότερης μάθησης μπορεί να γίνει πλέον σε λιγότερο χρόνο διότι σε μία διαδικασία μάθησης αυτό που αυξάνεται είναι η ποσότητα μάθησης ενώ αντίθετα σε μια διαδικασία διδασκαλίας αυτό που αυξάνεται είναι το πλήθος πληροφοριών που παραδίδει ο καθηγητής αλλά αυτές δεν οδηγούν απαραίτητα στην μάθηση.

Η μάθηση που αποκομίζει ο κάθε μαθητής από την προφορική διδασκαλία διαφέρει και δεν μπορεί να μετρηθεί. Το μόνο που μπορεί να μετρηθεί είναι η ποσότητα της πληροφορίας που παρέχει ο καθηγητής που παραδίδει το μάθημα.

Αυτή η διάκριση μας οδηγεί σε ορισμένα συμπεράσματα.

Αν θέλουμε να αυξήσουμε την ποσότητα μάθησης, τότε πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τεχνικές που οδηγούν στην δραστηριοποίηση, στην αυτενέργεια, στην πρωτοβουλία των μαθητών, στην ενεργή τους συμμετοχή στην διαδικασία μάθησης. Η προφορική διδασκαλία με την μορφή διάλεξης από τον καθηγητή μπορεί να έχει χαμηλότερο κόστος από ότι οι μέθοδοι αυτόνομης μάθησης. Όμως η προφορική διδασκαλία σε ορισμένες περιπτώσεις κρίνεται αναποτελεσματική για την παραγωγή μάθησης (π.χ. όταν οι μαθητές δεν προσέχουν, ή όταν ο καθηγητής δεν ενδιαφέρεται να γίνει κατανοητός στο ακροατήριο του, όταν μιλάει πολύ ψυχρά, ή ο λόγος του γίνεται μονότονος, κουραστικός και ανιαρός)” (Chizmar και Williams, 1996).

“Ένα παθητικό μοντέλο που έρχεται σε αντίθεση με τις αρχές για την καλύτερη ποιότητα μάθησης είναι η μονότονη διάλεξη από τον καθηγητή. Αυτό το μοντέλο αρχίζει να αλλάζει με τις νέες μεθόδους εκπαίδευσης. Πολλά στοιχεία αποδεικνύουν ότι τα κύρια χαρακτηριστικά που αυξάνουν την μάθηση είναι οι εργασίες και η ενεργητική συμμετοχή του μαθητή. Έτσι δεν πρέπει να σκεφτόμαστε αν οι νέες μέθοδοι απαιτούν μεγάλο κόστος σε σχέση με τις παλιές αλλά να εξετάσουμε ποιες μέθοδοι είναι πιο αποτελεσματικές και ποιες στρατηγικές ενδείκνυνται.

Η Τηλε-πληροφορική μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την υιοθέτηση των μεθόδων ενεργητικής μάθησης και να παράγει την ίδια ή περισσότερη μάθηση σε λιγότερο χρόνο. Έτσι ο καθηγητής κερδίζει περισσότερο χρόνο. Ορισμένοι καθηγητές θεωρούν υπερβολικό το κόστος για την απόκτηση εξοπλισμού. Μερικοί λένε ότι πρέπει να συγκρίνουμε το κόστος αυτό με το κέρδος χρόνου και τα άλλα οφέλη του νέου μέσου για να διαπιστώσουμε αν μας συμφέρει η χρήση του” (Chizmar και Williams, 1996).

Συχνά στα μαθήματα εκπαίδευσης από απόσταση χρησιμοποιούνται κάποια προγράμματα αυτόνομης μάθησης που ελέγχουν την πρόοδο του μαθητή με διάφορες αυτόματες λειτουργίες και με τυποποιημένες ερωτήσεις. Αυτά τα συστήματα είναι η εξέλιξη των παλαιότερων διδακτικών μηχανών για αυτόνομη μάθηση. Ιστορικά, οι διδακτικές μηχανές με προγραμματισμένη διδασκαλία εφευρέθηκαν από τον ψυχολόγο Scinner. Αργότερα με την ανάπτυξη των υπολογιστών δημιουργήθηκαν προγράμματα software αυτόνομης μάθησης. Ορισμένα χαρακτηριστικά ενός προγράμματος εκπαιδευτικού λογισμικού είναι ότι ο μαθητής εργάζεται μόνος του. Το πρόγραμμα του παρέχει όλες τις οδηγίες για να κατανοήσει ο μαθητής τις λειτουργίες του προγράμματος και να διαπιστώσει πόσο ικανός είναι στην χρήση του. Ο μαθητής εργάζεται με τη δική του ταχύτητα και το χρόνο που του χρειάζεται. Με την εξέλιξη των δικτύων υπολογιστών δημιουργήθηκαν τα βελτιωμένα προγράμματα που υπάρχουν σήμερα. Τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα στην αυτοματοποίηση της μάθησης όπως τα ανέλυαν παλαιότερα οι ειδικοί φαίνονται παρακάτω. Τα στοιχεία προέρχονται από παλαιότερη ανάλυση για τις βασικές αρχές της προγραμματισμένης διδασκαλίας από τον Λαέρτη Τανακίδη (1984). Παρόλο που τότε δεν είχαν αναπτυχθεί ακόμη τα εξελιγμένα προγράμματα με τρισδιάστατα γραφικά, πολυμέσα κ.λ.π, οι γενικές αρχές της μεθόδου της εκπαίδευσης που τηρούνται όταν δημιουργείται ένα τέτοιο πρόγραμμα παραμένουν οι ίδιες. Στην εκπαίδευση από απόσταση, όταν χρησιμοποιείται ένα τέτοιο πρόγραμμα μπορεί ο μαθητής μέσω του δικτύου υπολογιστών να μεταφέρει το πρόγραμμα σε έναν υπολογιστή στο σπίτι του και να και να εργαστεί από το σπίτι. Μερικά παιδαγωγικά στοιχεία που αναφέρει ο Τανακίδης (1984) για τις αρχές της προγραμματισμένης διδασκαλίας ισχύουν για τα σημερινά προγράμματα αυτόματων λειτουργιών διότι τα περισσότερα έχουν σχεδιαστεί με βάση αυτές τις αρχές.

• 22.2 Τα πλεονεκτήματα της αυτοματοποιημένης μάθησης:

“1. Η αυτενέργεια του μαθητή. Ο ίδιος ο μαθητής κατευθύνει όλη την διαδικασία της μάθησης και η συμμετοχή του δεν είναι παθητική.

2. Η συγκέντρωση της προσοχής. Στην διδασκαλία μέσα στην τάξη συχνά οι μαθητές αφαιρούνται και δεν προσέχουν στο μάθημα που παραδίδει ο δάσκαλος. Σε μία διδασκαλία αυτόνομης μάθησης είναι αδύνατο να προχωρήσει κάποιος μαθητής στην εκτέλεση ενός προγράμματος αν δεν προσέχει. Αν δεν προσέχει σταματάει την διαδικασία και πρέπει να επιστρέψει πίσω, να διαβάσει τις προηγούμενες οδηγίες για να προχωρήσει στο επόμενο βήμα. Έτσι αποτυπώνεται στη μνήμη του καλύτερα η διδασκόμενη πληροφορία.

3. Η αποτελεσματική απόκτηση και εμπέδωση της ύλης. Ο μαθητής αποκτά με μεθοδικό τρόπο σαφή και συγκεκριμένη γνώση και σύμφωνα με ορισμένες έρευνες την συγκρατεί καλύτερα για χρόνο τουλάχιστον ίδιο αν όχι περισσότερο από ότι με τις καθιερωμένες μεθόδους.

Η καλή επίδοση του μαθητή στην αυτοματοποιημένη μάθηση δεν εξαρτάται άμεσα από τον δείκτη ευφυΐας του. Συνήθως στο σχολείο, υπάρχει συνάφεια της επίδοσης του μαθητή και της ευφυΐας του.

4. Ο συνεχής έλεγχος της μάθησης και της επίδοσης αποτελεί οργανικό στοιχείο του προγράμματος. Χωρίς την κατανόηση κάθε βήματος ο μαθητής είναι αδύνατον να προχωρήσει παρακάτω.

5. Υπάρχει οικονομία του χρόνου.

6. Τα εσωτερικά κίνητρα μάθησης. Τα κίνητρα προέρχονται κυρίως από το ίδιο το πρόγραμμα. Η συνεχής διαπίστωση από τον μαθητή της προόδου του αποτελεί ισχυρή ενίσχυση και κίνητρο για να προχωρήσει.

7. Η ευχάριστη ατμόσφαιρα. Ο μαθητής εργάζεται χωρίς να φοβάται την αποτυχία, την τιμωρία ή την ειρωνεία των συμμαθητών του ή κάποτε και από τον δάσκαλο του. Η πρόοδος που σημειώνει ο μαθητής και που οφείλεται στην μεθοδικότητα του προγράμματος, του χαρίζει αυτοπεποίθηση και λειτουργεί ως κίνητρο μάθησης.

8. Η εξατομίκευση της διδασκαλίας. Ο μαθητής εργάζεται με τον προσωπικό του ρυθμό στο χρόνο και στο επίπεδο δυσκολίας που ανταποκρίνεται στις δυνατότητες του. Είναι σαν να έχει ο καθένας τον προσωπικό ιδιαίτερο δάσκαλο του” (Τανακίδης, 1984).

• 22.3 Τα μειονεκτήματα και οι επιστημονικές αντιρρήσεις.

“Ένα πρόβλημα είναι τα επινοημένα ενδεχόμενα. Το περιβάλλον αυτοματοποιημένης μάθησης του υπολογιστή δημιουργεί μια νοητή πραγματικότητα με πλαστά ενδεχόμενα για να ενισχύσει την συμπεριφορά του μαθητή. Έτσι όμως του μαθαίνει να εργάζεται μέσα στην πλαστή πραγματικότητα και τον απομακρύνει από την πραγματική επαφή με το αντικείμενο που διδάσκεται.

Για παράδειγμα μπορεί ο μαθητής με τον υπολογιστή να εκτελέσει ένα πείραμα φυσικής και χημείας με την βοήθεια εξομοιωτικών μοντέλων που δίνονται στον υπολογιστή και μιμούνται πραγματικές ή σχεδόν πραγματικές καταστάσεις.

Το ερώτημα είναι αν ο μαθητής θα είναι αργότερα σε θέση να αντιμετωπίσει μια ανάλογη πραγματική κατάσταση. Το ίδιο ερώτημα τίθεται σε οποιοδήποτε στάδιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας και με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή μέθοδο εκτελείται.

Μερικά άλλα μειονεκτήματα από παιδαγωγική άποψη είναι τα παρακάτω.

1. Η μηχανικότητα και η μονοτονία: Ο μαθητής δουλεύει μόνος του με τον ίδιο τρόπο κάθε φορά χωρίς τις εναλλαγές και τα απροσδόκητα που δημιουργούνται στην πραγματική διδασκαλία μέσα στην τάξη.

2. Η προσφορά ξερών γνώσεων. Δεν υπάρχει η επινόηση και δεν υπάρχει η χαρά της ανακάλυψης και της δημιουργίας. Ακόμη και αν το πρόγραμμα πετυχαίνει την μετάδοση γνώσεων δεν ευνοεί τη δημιουργία ανεξάρτητης δημιουργικής σκέψης.

3. Η τυποποίηση, η έμφαση στην γνωστική διαδικασία και η απολυτοποίηση της.

Η κατάτμηση της προσφερόμενης γνώσης σε μικρές ενότητες και η οργάνωση της με αυστηρά λογική σειρά τυποποιεί τη σκέψη και δεν αφήνει χώρο για διαισθητική ή διορατική σύλληψη. Τα μικρότερα παιδιά που δεν σκέφτονται με τον καθαρά λογικό τρόπο των μεγάλων κινδυνεύουν να υποστούν εξαναγκασμένη τυποποίηση στην σκέψη τους.

4. Η ποιότητα και οι δυνατότητες των προγραμμάτων. Είναι δύσκολο να γράφονται πάντα κατάλληλα προγράμματα ενώ από την άλλη δεν είναι δυνατόν να προσφερθούν όλα τα μαθήματα το ίδιο πετυχημένα με προγραμματισμό π.χ. η αισθητική ανάλυση ενός κειμένου.

5. Η συνεχής ένταση προσοχής και διαρκής εξέταση στην οποία υποβάλλεται με το πρόγραμμα ο μαθητής μπορεί να τον οδηγήσουν σε καταστάσεις έντονης πίεσης, υπερέντασης και κόπωσης.

6. Το μεγάλο κόστος και ο χρόνος που απαιτείται για την δημιουργία των προγραμμάτων

7. Η κατάργηση της παιδαγωγικής σχέσης. Με την εξατομικευμένη διδασκαλία από υπολογιστή δεν μπορεί να υπάρξει παιδαγωγική σχέση. Ακόμα και αν κάποιος παραδεχτεί την αποτελεσματικότητα στην μετάδοση γνώσης δεν μπορεί να παραβλέψει ότι η μάθηση είναι μέρος της αγωγής. Η αγωγή είναι κοινωνικό φαινόμενο και απαιτεί πλήρεις συναναστροφές του ατόμου με άλλα άτομα και όχι μόνο επικοινωνία από τον υπολογιστή.

8. Η αντικατάσταση ή η κατάργηση του δασκάλου. Με την αυτοματοποίηση της διαδικασίας ο ανθρώπινος παράγοντας παραγκωνίζεται και η μηχανή αντικαθιστά το δάσκαλο και απανθρωποποιεί την διδασκαλία καταργώντας την προσωπική σχέση διδάσκοντος-διδασκόμενου. Ορισμένοι αντίπαλοι της μεθόδου θεωρούν ότι ο δάσκαλος είναι ο σπουδαιότερος συντελεστής στη ζωή του σχολείου. Η ατομική προσοχή πρόσωπο με πρόσωπο είναι τόσο ισχυρή ώστε μπορεί να παράγει αξιοσημείωτη πρόοδο ακόμη και αν η το υλικό ή οι μέθοδοι είναι πολύ φτωχές. Ακόμη και αν σχεδιαστούν τάξεις όπου μικρά ρομπότ θα πηγαινοέρχονται ανάμεσα στα θρανία των μαθητών, οι αντίπαλοι δεν πιστεύουν ότι όλα αυτά θα μπορέσουν να αντικαταστήσουν τον δάσκαλο” (Τανακίδης, 1984).

• 22.4 Οι υποστηρικτές και οι επικριτές της μεθόδου

“Οι υποστηρικτές της μεθόδου υποστηρίζουν ότι σε όλες τις παραπάνω απόψεις υπάρχει μια σημαντική παρεξήγηση. Το πρόγραμμα και η μηχανή δεν αντικαθιστούν το δάσκαλο αλλά αποτελούν ένα ακόμη μέσο στη διάθεση του. Σε ορισμένα αντικείμενα διδασκαλίας ο υπολογιστής προσφέρει σημαντική βοήθεια ώστε μεγάλος αριθμός μαθητών να διδάσκεται πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά. Έτσι αφήνει ελευθερία χρόνου στον διδάσκοντα ώστε να μπορέσει να καλύψει ουσιαστικότερες ανάγκες του νου και του χαρακτήρα των μαθητών που είναι αδύνατον να εκπληρωθούν από τον υπολογιστή. Κατά κάποιο τρόπο με την αυτοματοποίηση ο δάσκαλος έχει μεγαλύτερη ελευθερία και διευκολύνεται το έργο του.

Επίσης ένα πρόγραμμα αυτοματοποιημένης μάθησης δεν δρα από μόνο του. Το πρόγραμμα καταρτίζεται, παρακολουθείται τροποποιείται και βελτιώνεται από τον δάσκαλο. Αυτός αποφασίζει ποια ενότητα υλικού θα δοθεί στη συνέχεια στο μαθητή, θα επιστήσει την προσοχή σε αδυναμίες του. Οι υποστηρικτές λένε ότι όπως οι καλές συσκευές δεν αχρηστεύουν τους ερευνητές έτσι και οι υπολογιστές που διδάσκουν δεν θα αχρηστεύσουν τους δασκάλους. Όλοι χρειάζονται να έχουν καλές συσκευές.

Οι δάσκαλοι δεν καταργούνται αλλά αντίθετα επεκτείνουν το ρόλο τους διότι εκτός από δάσκαλοι γίνονται συγχρόνως, συγγραφείς, συντάκτες και αρχιτέκτονες της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Μία παρομοίωση που μπορεί να γίνει εδώ είναι ότι την εποχή που εισήχθη στην γεωργία η βιομηχανία υπήρξαν στην αρχή πολλές αντιδράσεις γιατί θεωρήθηκε πως αχρήστευε τα εργατικά χέρια. Όμως η τεχνολογία ωφέλησε την γεωργία και απελευθέρωσε τον άνθρωπο από βαριές δουλειές μείωσε το ωράριο εργασίας κ.λ.π. Έτσι και η τεχνολογία στην εκπαίδευση μπορεί να προκαλέσει πολλές ωφέλειες αν χρησιμοποιηθεί σωστά. Τα προϊόντα της τεχνολογίας είναι εργαλεία και δεν είναι από μόνα τους καλά ή κακά. Αυτό εξαρτάται από τον τρόπο χρήσης τους.

Η εκπαιδευτική τεχνολογία είναι ένα τέτοιο εργαλείο που πρέπει να το προσαρμόσουμε στις δικές μας ανάγκες και να το χειριστούμε κατάλληλα. Με αυτήν ανοίγονται προοπτικές και δίδονται υποσχέσεις για μία εκπαίδευση περισσότερο αποτελεσματική, μια εκπαιδευτική διαδικασία με την οποία θα μαθαίνουμε σε περισσότερο κόσμο ευκολότερα, γρηγορότερα και πιο σίγουρα αυτά που θέλουμε να του μάθουμε” (Τανακίδης, 1984).

“Από την αντίθετη πλευρά, αντίπαλοι της μεθόδου εξέφρασαν παλαιότερα την εξής γνώμη: Η επιστήμη είναι επηρμένη. Περισσότερο επηρμένη είναι η επιστήμη των υπολογιστών και ο πειρασμός να στείλουμε υπολογιστές εκεί που υπάρχουν προβλήματα είναι μεγάλος. Ο τρίτος κόσμος πεινά. Εμείς τους στέλνουμε υπολογιστές. Το σχολείο βρίσκεται σε κρίση. Εγκαθιστούμε υπολογιστές. Αυτό διασκεδάζει τα παιδιά για ένα διάστημα αλλά δεν λύνει τα μεγάλα προβλήματα" (Τανακίδης, 1984).

“Εκτός από την έπαρση της επιστήμης, η ολοένα αυξανόμενη χρήση των υπολογιστών στα σχολεία μπορεί να οφείλεται σε κάποιο βαθμό και στο επιτυχημένο μάρκετινγκ που γίνεται από τις μεγάλες εταιρίες που τους παράγουν, οι οποίες έχουν δυνατότητες να παρεμβαίνουν στην εκπαίδευση αναζητώντας νέους αγοραστές μέσα στην παγκόσμια αγορά, στα πλαίσια ενός αμείλικτου ανταγωνισμού.

Έτσι πρέπει να σταθούμε στο όλο ζήτημα με προσοχή, και χωρίς ενθουσιασμούς και αφορισμούς να ψάξουμε όλες τις πλευρές να εκμεταλλευτούμε τα θετικά στοιχεία και να περιορίσουμε τα αρνητικά ώστε να προετοιμαστούμε για το μέλλον” (Τανακίδης, 1984).

• 22.5 Ο εθισμός που προκαλεί η χρήση της επικοινωνίας μέσω υπολογιστών

Όπως πολλά ηλεκτρονικά παιχνίδια κρατούν τους παίκτες αμέτρητες ώρες μπροστά στην οθόνη ,έτσι και η επικοινωνία μέσω υπολογιστών μπορεί να προκαλέσει εθισμό στα άτομα που την χειρίζονται. Ο εθισμός αυτός είναι κοινωνικά αποδεκτός και προκύπτει από την ανάγκη των ανθρώπων για επικοινωνία. Σε ορισμένες περιπτώσεις όμως έχει πολλά αρνητικά συμπτώματα.

Η λέξη "εθισμός" εμφανίζεται συχνά ως λογοπαίγνιο σε σχέση με την λέξη "χρήστης" του δικτύου. Οι " εθισμένοι στο Internet" είναι ένα νέο είδος εθισμένων που περνούν πολύ χρόνο μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή τους ώστε να παραμελούν την πραγματική ζωή τους. Καθώς το δίκτυο Internet εξαπλώνεται, αυτού του είδους η διαταραχή που στο παρελθόν συναντιόταν μόνο ανάμεσα στους φανατικούς του Internet που ήταν οι χάκερς (Hackers), αρχίζει τώρα να αφορά το ευρύ κοινό που ανακαλύπτει το Internet και διαπιστώνει ότι μπορεί να δημιουργήσει μια εναλλακτική κοινωνική ζωή μέσα στον κυβερνοχώρο. Για να καταλάβει κανείς αν είναι "εθισμένος" πρέπει να έχει τα περισσότερα από τα παρακάτω συμπτώματα που εμφανίζουν οι εθισμένοι.

1) Τους απασχολεί συνέχεια το Internet. Σκέφτονται την προηγούμενη σύνδεση και ανυπομονούν για την επόμενη.

2) Νιώθουν την ανάγκη να χρησιμοποιούν το Internet όλο και περισσότερο.

3) Έχουν κάνει επανειλημμένες και ανεπιτυχείς προσπάθειες να ελέγξουν, να μειώσουν, ή να σταματήσουν την χρήση του Internet.

4) Αισθάνονται συμπτώματα στέρησης, νευρικότητα ή μελαγχολία όταν προσπαθούν να περιορίσουν την χρήση του Internet.

5) Παραμένουν συνδεδεμένοι στο δίκτυο περισσότερη ώρα από όση σκόπευαν αρχικά

6) Παραμελούν την σχέση, την δουλειά ή τις σπουδές τους εξαιτίας του Internet

7) Έχουν πει ψέματα αρκετές φορές για τον πραγματικό χρόνο που αφιερώνουν στο Internet.

8) Χρησιμοποιούν το Internet για να ξεφύγουν από τα προβλήματα και να αισθανθούν καλύτερα.

9) Συνεχίζουν να χρησιμοποιούν το δίκτυο ακόμα και αν πρέπει να πληρώσουν υψηλούς τηλεφωνικούς λογαριασμούς

10) Έχουν κάνει δραστικές αλλαγές στο πρόγραμμα τους (μείωση ύπνου, κοινωνικών δραστηριοτήτων κλπ.) για να αφιερώσουν περισσότερο χρόνο στο δίκτυο.

11) Νευριάζουν όταν τους διακόπτουν ενώ είναι βυθισμένοι στο Internet.

12) Ο υπερβολικός χρόνος που αφιερώνουν στο δίκτυο κάνει τους ανθρώπους του στενού περιβάλλοντός τους να αισθάνονται ενοχλημένοι ή απογοητευμένοι μαζί τους.

13) (Οι εθισμένοι) αντιδρούν αμυντικά ή με νευρικότητα όταν οι άλλοι τους λένε ότι αφιερώνουν πολύ μεγάλο χρόνο στο Internet.

14) Αισθάνονται ενοχές ή άγχος για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν το δίκτυο.

15) Έχουν συχνά την εντύπωση ότι βρίσκονται μόλις ένα βήμα πριν από την πληροφορία που αναζητούν στον κυβερνοχώρο.

16) Ελέγχουν διαρκώς τα e-mail τους.

17) Λαχταρούν μια "δόση" περιήγησης στο Internet, όπως ο καπνιστής λαχταρά ένα τσιγάρο.

Ορισμένα στοιχεία δεν φαίνονται να είναι τόσο ανησυχητικά φαινόμενα. αλλά ο κίνδυνος εθισμού από την υπερβολική χρήση της επικοινωνίας μέσω υπολογιστών φαίνεται και από το παρακάτω παράδειγμα. Στην Ιαπωνία υπάρχει μια μεγάλη κατηγορία παιδιών τα οποία περνούν πάρα πολλές ώρες την μέρα κλεισμένα στο δωμάτιο τους και δεν βγαίνουν έξω ούτε για φαγητό και επικοινωνούν με τους φίλους τους μόνο μέσω υπολογιστή. Οι γονείς αυτών των παιδιών συχνά αναγκάζονται να παρακολουθήσουν ειδικά σεμινάρια παιδαγωγικής για να βοηθήσουν τα παιδιά τους στην απεξάρτηση από τον υπολογιστή. Όλα αυτά τα φαινόμενα χρειάζονται προσοχή και πρέπει να ληφθούν κάποια μέτρα εναντίον τους.